Kaynak tdv islam ansiklopedisi
Melik eyyubi ve kudüs

*Emir selahaddin kudüsü fethettikten sonra
Nûreddin zenginin Halep’teki minberini getirtti. Şehrin idaresini düzenledi kudüs surları tamir ettirildi ve hendekler kazıldı. Sultan Kudüs’ün idaresini Fakih Îsâ’ya verdi, onun ölümüyle Necmî getirildi. Haçlılar Sûr, Trablus, Antakya da toplandılar Kudüs Krallığı bir asır Suriye’nin kıyı şehirlerinde Akkâda varlığını sürdürdü.
*Avrupalılar Kudüs’ü almak için İngiltere, Fransa, Almanya III. Haçlı Seferi’ni düzenlediler Selâhaddîn Askalân Kalesi’nin tahrip ettirdi Şâban 587’de 11 Eylül 1191 de kale yıkıldı Sultan eyyubi Kudüs savunmasını Haçlılar’ın Kudüs’ü geri almak için beş yıllık mücadelesi 2 Eylül 1192 deki barış antlaşmasıyla sona erdi.

*Kudüs antlaşmasına göre taraflar ticaret yapabilecek, hıristiyanlar hac için Kudüs’e gelebilecekti Kudüs’te Hanefî medresesi yaptıran Eyyûbî Hükümdarı Muazzam, Haçlılar’ın Kudüs’ü ele geçirmesinden endişe ettiği için Harem-i şerif Merkad-i Îsâ ve Dâvûd Kulesi hariç şehrin tahrip ettirdi Surların yıkılmasıyla kadınlar, çocuklar ve yaşlılar şehri terkedip Kahire ve Kerek’e gittiler.
*Kudüs’ü ele geçiremeyen Haçlılar İmparator Friedrichin Haçlı seferinde Eyyûbîlerle anlaşarak on yıl süreyle Kudüs’e ve Kudüs’ü Yafa’ya bağlayan dar bir araziye sahip oldular Batılılar silâhla kavuşamadığı Kudüs’e diplomasiyle kavuştular.
*Anlaşmada müslümanlar Kudüs’e giremedi İslâm dünyası Dımaşk’ta mâtem ilân etti Sultan Kâmil Harem-i şerif’in müslümanların olduğunu belirtti müslümanların acısı azalmadı. Friedrich Kudüs tacını kendi elleriyle başına koydu *Hârizmliler, Dımaşkta dehşet saçtı bölgeyi yakıp yıktı 11 Temmuz 1244’te Kudüs’e girdiler. hıristiyan halk Kudüs’ten Yafa’ya gitti Hârizmlilerin pususunda öldürüldüler eyyubi Meliki Sâlih ve Hârizmliler, Suriye Eyyûbîleri’ni ve Haçlılar’ı Gazze de Kudüs Mısır Eyyûbîleri’ne geçti oldu.Haçlılar’ın 1099’da Kudüs’ü alışından 145 yıl sonra şehir Türklere geçti

EN GÜZEL DUA ZİKİRDİR

ELİMİZİ SEMAYA KALDIRIYORUZ TÜM ŞEHİTLERİMİZE TÜM ÖLMÜŞLERİMİZE TÜM SEVDİKLERİMİZE VE TÜM İNSANLARA ALAHIN 99 İSMİ İLE İSTİYORUZ

ALLAH  ER-RAHMAN ER-RAHİM  EL-MELİK 
EL-KUDDÜS ES-SELAM EL-MÜMİN EL-MÜHEYMİN 
EL-AZİZ EL-CEBBAR EL-MÜTEKEBBİR EL-HALIK 
EL-BARİ EL-MUSAVVİR EL-GAFFAR EL-KAHHAR 
EL-VEHHAB ER-REZZAK EL-FETTAH EL-ALİM 
EL-KABID EL-BASIT EL-HAFID ER-RAFİ EL-MUİZ 
EL-MÜZİLL ES-SEMİ EL-BASİR EL-HAKEM 
EL-ADL EL-LATİF EL-HABİR EL-HALİM EL-AZİM 
EL-GAFUR EŞ-ŞEKUR EL-ALİYY EL-KEBİR 
EL-HAFIZ EL-MUKİT EL-HASİB EL-CELİL 
EL-KERİM ER-RAKİB EL-MÜCİB EL-VASİ 
EL-HAKİM EL-VEDUD EL-MECİD EL-BAİS 
EŞ-ŞEHİD EL-HAKK EL-VEKİL EL-KAVİYY 
EL-METİN EL-VELİYY EL-HAMİD EL-MUHSİ 
EL-MÜBDİ EL-MUİD  EL-MUHYİ EL-MÜMİT 
EL-HAYY EL-KAYYUM EL-VACİD EL-MACİD 
EL-VAHİD ES-SAMED EL-KADİR EL-MUKTEDİR 
EL-MUKADDİM EL-MUAHHİR EL-EVVEL EL-AHİR 
EZ-ZAHİR EL-BATIN EL-VALİ EL-MÜTEALİ 
EL-BERR ET-TEVVAB EL-MÜNTEKİM EL-AFÜVV ER-RAUF MALİKÜL MÜLK ZÜL-CELALİ VEL İKRAM
EL-MUKSİT EL CAMİ EL GANİY EL-MUĞNİ
EL-MANİ ED-DARR EN-NAFİ EN-NUR 
EL-HADİ EL-BEDİ EL-BAKİ EL-VARİS 
ER-REŞİD ES-SABUR 

Tüm şehitlerimize ve tüm ölmüşlerimize bir fatiha okuyalım

Bismillahirrahmânirrahîm.Elhamdü lillâhi rabbil'alemin Errahmânir'rahim Mâliki yevmiddin İyyâke na'budü ve iyyâke neste'în İhdinessırâtel müstakîm Sırâtellezine en'amte aleyhim ğayrilmağdûbi aleyhim ve leddâllîn amin

Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın ismiyle.Hamd o âlemlerin Rabbi,O Rahmân ve Rahim,O, din gününün maliki Allah'ın.Ancak sana ederiz kulluğu, ibadeti ve ancak senden dileriz yardımı, inayeti.
Hidayet eyle bizi doğru yola,O kendilerine nimet verdiğin mutlu kimselerin yoluna; o gazaba uğramışların ve o sapmışların yoluna değil

Kaynak islam ansiklopedisi
Memlükler ve Kudüs,

*Memlük Devleti’nin ilk yıllarında kudüs Suriye Eyyûbîleri ile Memlükler arasında el değiştirdi. Abbâsîler aracılığıyla yapılan barış antlaşması ile Kudüs Memlükler’e bırakıldı. Moğollar’a karşı kazanılan Aynicâlût zaferiyle 1260 da Eyyûbî hânedanı sona erdi kudüs memluklulara geçti ve istikrarlı bir yönetime kavuştu. *Hilâl haç mücadelesinin sembolü Kudüste Haçlı tehlikesinin bitmesiyle siyasî önem azaldı.ticaret yollarının uzağındaydı şehirde askerî birlik yoktu
Kudüs Memlük idaresinde Gazze ve Dımaşk nâibinin tayin ettiği valiler tarafından yönetiliyordu. Şehirde vali veya nâiblerden başka müslümanların mukaddes kabul ettiği yerlerden sorumlu nâzırü’l-haremeyni’ş-şerîfeyn de görev yapıyordu.

*Kudüs nâibleri nâzırü’l-haremeyni’ş-şerîfeyn unvanı taşıyordu. Memlük sultanı Memlük emîrlerini Kudüs’e sürüyor şehrin siyasî konumu şehirde asker bulunmaması ve Kudüs’teki sürgün Memlük emîrlerinin isyan ihtimalini azaltıyordu.emekli memlük emîrleri Kudüs’ün siyasetten uzak olması ve dinî konumundan kudüsü tercih ediyorlardı. yahudi ve hıristiyanlarda müslümanlarda Kudüs’te yaşama ve defnedilme arzusu vardı.*Moğollar ve Haçlılar karşısında kazandıkları zaferlerde Memlükler, müslümanların mukaddes şehiri Kudüs’e büyük önem verdiler şehri ettiler Kudüs’ün İslâm şehri haline geldi Kudüs’teki önemli eserler Memlüklere aittir. Kudüs inşa edilmiştir*Kudüs’ü ziyaret eden Memlük sultanı Baybars, Kubbetü’s-sahre yı tamir ettirmiştir. tâcirler ve fakirler için han yaptırmış köy gelirini kutsal mekânlara ayırmıştır.

*Memluk sultanı Kalavun 1282 de, kudüste fakirler için Ribâtü’l-Mansûrî yaptırmıştır. Sultan Lâçin Mihrâb-ı Dâvûd’u ihya etmiştir. Kudüs Memlükler devrinde esas gelişmesini Kalavun döneminde 1293-1341 de olmuştur. Aksâ ve Kubbetü’s-sahre’yi tamir ettirmiş Kubbetü’s-sahre kemerlerini yaptırmış, Mescid-i Aksâ’yı mermerlerini kaplatmış, Harem-i şerif’teki mâbedlerin kubbelerini yaldızlatmıştır. *Kudüste Kırk yıldan fazla hüküm süren Memluk sultanı Kalavun döneminde pek çok medrese, çarşı, han, hamam ve ribât yapılmış, Kudüs Kalesi yenilenmiş ve şehre su getirilmiştir. Kalenin batı köşesindeki cami 1310 yılında inşa edilmiştir.*Memluk Sultanı Berkuk Kudüste Kaysâriyye adıyla bilinen Hânü’z-Zâhir’i yaptırnış Kudüs su yolunu inşa etrmiştir. Kubbetü’s-sahre’nin kubbesini onartmış hıristiyan saldırıları sebebiyle Kudüs’teki hıristiyanların yapılarını yıktırmıştır. Melikü’l-Eşref Aksâ’yı tamir ettirmiş Kayıtbay Sebîlü Kayıtbay olarak bilinen sebili yaptırmıştır. Eşrefiyye Medresesi’ni tamir ettirmiştir.Kudüs’te elli medrese ve yirmi ve ribât mevcuttur

Kaynak islam ansiklopedisi
Kudüs’teki Osmanlı yönetimi,

*Kudüs, 4 asır Osmanlı sancağıydı Şam ve Sayda eyaletiydi Suriye vilâyetiydi 1872-1917 döneminde ise müstakil mutasarrıflık statüsüyle merkezî hükümete 1860’lardâma Şam defterdarlığına bağlandı Osmanlı Kudüse önem verdi
*Sultan Süleyman kudüsde büyük imarlar gerçekleştirdi. Kubbetü’s-sahre restore edildi surlar inşa edildi Yapımı beş yılda tamamlanan, uzunluğu 3 kilometreyi, yüksekliği 12 metreyi aşan surların otuz dört kulesi ve yedi kapısı vardır Sultan Süleyman’ın en önemli kudüs projesi Beytülahm ve Halîlürrahmân’dan Kudüs’e su getiren kanalların tamiri, şehir suyunun yenilenmesi ve su çeşmelerinin inşaatı olmuştur.
*Hürrem Sultan’ın 1551’de yaptırdığı külliye Kudüs’ün en önemli hayır kuruluşudur Cami, medrese, han, ribât ve imaretten oluşur Kudüs’teki Osmanlı eserlerinin en gözdesidir Günümüzde bakımsız bir vaziyette ayaktadır yüzlerce misafir, öğrenci ve fakire yemek dağıtılmıştır.
*Hürrem Sultan, Suriye Filistin Remlede köy ve araziyi bu vakfa tahsis etmiş 1558’deki ölümüyle Sultan Süleyman, Sayda civarındaki köy arazilerini vakfa eklemiştir

*XVI. yüzyılda Osmanlının zayıflaması Kudüs’ü olumsuz etkilemiştir. Kudüs güvenliği zayıflamış hacılar bedevîlerin saldırılarına uğramıştır güvenlik kuleleri yapılmış timar ve zeâmet sahipleri Kudüs, Halîlürrahmân ve Nebî Mûsâ’yı ziyaret eden hacıların güvenliğini sağlamakla görevlendirilmiştir
*Osmanlı Kudüs hıristiyanlarının ilişkileri gergindir Latin kilisesi ile Rum ve Ermeni kiliseleri arasında kutsal mekânlarla ilgili anlaşmazlık vardır 1670 de Latin kilisesi ile Rum Ortodokslar arasında kanlı çatışmalara çıkmıştır. Latinler’in Katoliklerin desteğini almaları Fransa’nın Latin kilisesinde girişimlerini sürdürmesi ve Rumların Osmanlıda etkisini arttırarak Habeş, Süryanî ve Kıptî kiliselerinin rumlara bağlanması hıristiyan mezheplerindeki anlaşmazlıkları körüklemiştir.

Kaynak islam ansiklopedisi
Kudüs’teki Osmanlı yönetimi,

*1702’de Kudüs sancak beyi tayin edilen Muhammed Paşa’nın vergileri arttırması ve Nakîbüleşraf Muhammed Hüseynî’nin öncülüğünde isyana sebep oldu nakîbüleşraf kudüs yönetimini iki yıl boyunca ele geçirdi. Şam eyalet valisi 1705’te askerî güç kullanarak isyanı bastırdı*XVIII. yüzyılda osmanlıda görülen zaaf Kudüs’te yeni gelişmelere yol açtı. Kudüs sancak beyleri güçlü ailelerden seçilecek böylece Kudüs’teki ailelerin gücü artacaktı Kudüs sancak beyleri Tûkan ve Nimr ailelerinden seçildi. Osmanlı ve Kudüs yönetiminde etkili oldular.
*müftüler Ebü’l-Lutf, nakîbüleşraflar Hüseynî şer‘î mahkeme ve belediye başkanları Hâlidî ailesinden seçildi. I. Meşrutiyette Kudüs’ün temsili için Hâlidî ve Hüseynîler yarışmış, seçimi Yûsuf el-Hâlidî kazanmıştır. II. Meşrutiyette ise Kudüsü Rûhî el-Hâlidî ve Saîd el-Hüseynî temsil etmiştir.
*1798’de Mısır’ı işgal eden Napolyon Gazze ve Remle’yi ele geçirerek Kudüs’ün Akdeniz sahili Safed’i de ele geçirip Şam bağlantısını kesti. Akkâ’da Cezzâr Ahmed Paşa’nın Fransızları yenmesiyle ve Mayıs 1799’da Fransızlar kudüsü terketmiştir*1807’de Kudüs isyanı Sayda Valisi Süleyman Paşa bastırdı. Vehhâbîlere karşı Sayda Valisi Süleyman Paşa Kudüs sancağına geçti 1821’deki Yunan isyanı Kudüs’teki Rum Ortodoksları hareketlendirdi 1825’te Kudüs köyleri askere gitmemek ve vergi ödememek için bir isyan başlattılar; İbrâhim Ebû Goş’un kudüsü ele geçirdi. Sayda Valisi Abdullah Paşa isyanları bastırdı

Kaynak islam ansiklopedisi
Kudüs’teki Osmanlı yönetimi,

*Mısır Valisi Ali Paşanın Kudüs’teki katı uygulamaları 1838 de Kudüste ayaklanmaya yol açtı. 1840’ta Kudüs Osmanlıya geçdi. 1838’de Kudüs’te ilk konsolosluğu İngiltere açtı Prusya, Fransa, Avusturya ve Rusya takip etti. misyoner faaliyetler arttı 1841’de İngiliz-Alman Protestan 1845’te Grek-Ortodoks patriği 1847’de Latin patrikliği açıldı*XIX. yüzyılda Avrupanın dinî, siyasî yatırımları Kudüs’te arttı Avrupa azınlıklara baskılarını arttırdı İngiltere, yahudilerin Fransızlar Katolik Ruslar ise Ortodokslarda etkiliydi. 1870’lerdeki yahudi göçü Kudüs’ün nüfusunu değiştirdi XIX. yüzyılda Yahudiler eski şehirde Araplar şehrin kuzey ve doğusunda yerleşim yerler kurdular; yeni şehirler oluştu.

*Osmanlı Devleti, Kudüste Avrupa etkisini azalttı, Kudüs modernleşti 1863’te Kudüs Belediyesi kuruldu temizlik, kanalizasyon aydınlatma hizmetleri verdi belediye hastahanesi ve Kudüs polis gücü oluşturuldu. Yafa Kapısı’na sebil ve saat kulesi inşa edildi. *Siyasette en önemli problem yasa dışı yahudi göçüdür Osmanlı Devleti, yahudi göçünü ve yahudilere toprak satışını engellemek için tedbirler almasına rağmen başarılı olamadı. Abdülhamid han döneminde siyonizm ve Filistin için yoğun çabalar sarfedildi. I. Dünya Savaşı’nıda Osmanlının yenilmesiyle Kudüs’ün geleceği değişti *Kudüs’ün Nüfus çoğunluğunu Araplar Anadolu, Afrika, Hindistan ve Orta Asya müslümanları Oluşturur Mağribî nüfus kalabalıktır. Hıristiyanlar ise Süryânî, Ya‘kūbî, Ermeni, Rum, Sırp, Frenk ve Gürcülerden meydana gelir. yahudi nüfus artışının sebebi, Osmanlılar’ın İspanya’dan sürülen yahudilerin Kudüs’e yerleştirilmeleridir

*Kudüste Yahudiler 1538’de üç mahalleydi 1617’de Kudüste gelen Polonyalı Simeon burada on iki hâne yerli Ermeni otuz hâne Kıptî, az miktarda Rum bulunduğunu; Ermeni, Rum, Frenk ve Sırplar’a ait dört manastırın yer aldığını yazar 1660’ta kudüs halkı Arap, Türk yahudi Frenk, Rum, Ermeni, Mârûnî, Gürcü, Kıptî, Habeş ve Keldânîlerden meydana gelmektedir Evliya Çelebi kudüste Türk garnizonunun ve yetmiş türk evin mevcut olduğunu, Hz. Dâvûd varoşunda ve 1000 evin sur içinde yer aldığını yazar *XVIII. yüzyılda Kudüs’ün nüfusu 14.000 dir 1849’da şehirde 6184 müslüman, 3744 hıristiyan ve 1790 yahudi olmak üzere 11.682 kişi yaşıyordu. 1870’te nüfus 20.000, 1880’de 30.000 1890’da 40.000 e ulaştı. yahudi nüfus en kalabalık gruptu 1900’de 10.000 müslüman, 10.000 hıristiyan ve 35.000 yahudi vardı toplam nüfus 55.000 di Kudüste yahudi nüfusu kasten abartılmaktadır Siyonistler yahudi nüfusunu 45.000 göstermiştir Osmanlı kayıtlarında bu sayı 18000 dir

EN GÜZEL DUA ZİKİRDİR

ELİMİZİ SEMAYA KALDIRIYORUZ TÜM ŞEHİTLERİMİZE TÜM ÖLMÜŞLERİMİZE TÜM SEVDİKLERİMİZE VE TÜM İNSANLARA ALAHIN 99 İSMİ İLE İSTİYORUZ

ALLAH  ER-RAHMAN ER-RAHİM  EL-MELİK 
EL-KUDDÜS ES-SELAM EL-MÜMİN EL-MÜHEYMİN 
EL-AZİZ EL-CEBBAR EL-MÜTEKEBBİR EL-HALIK 
EL-BARİ EL-MUSAVVİR EL-GAFFAR EL-KAHHAR 
EL-VEHHAB ER-REZZAK EL-FETTAH EL-ALİM 
EL-KABID EL-BASIT EL-HAFID ER-RAFİ EL-MUİZ 
EL-MÜZİLL ES-SEMİ EL-BASİR EL-HAKEM 
EL-ADL EL-LATİF EL-HABİR EL-HALİM EL-AZİM 
EL-GAFUR EŞ-ŞEKUR EL-ALİYY EL-KEBİR 
EL-HAFIZ EL-MUKİT EL-HASİB EL-CELİL 
EL-KERİM ER-RAKİB EL-MÜCİB EL-VASİ 
EL-HAKİM EL-VEDUD EL-MECİD EL-BAİS 
EŞ-ŞEHİD EL-HAKK EL-VEKİL EL-KAVİYY 
EL-METİN EL-VELİYY EL-HAMİD EL-MUHSİ 
EL-MÜBDİ EL-MUİD  EL-MUHYİ EL-MÜMİT 
EL-HAYY EL-KAYYUM EL-VACİD EL-MACİD 
EL-VAHİD ES-SAMED EL-KADİR EL-MUKTEDİR 
EL-MUKADDİM EL-MUAHHİR EL-EVVEL EL-AHİR 
EZ-ZAHİR EL-BATIN EL-VALİ EL-MÜTEALİ 
EL-BERR ET-TEVVAB EL-MÜNTEKİM EL-AFÜVV ER-RAUF MALİKÜL MÜLK ZÜL-CELALİ VEL İKRAM
EL-MUKSİT EL CAMİ EL GANİY EL-MUĞNİ
EL-MANİ ED-DARR EN-NAFİ EN-NUR 
EL-HADİ EL-BEDİ EL-BAKİ EL-VARİS 
ER-REŞİD ES-SABUR 

Tüm şehitlerimize ve tüm ölmüşlerimize bir fatiha okuyalım

Bismillahirrahmânirrahîm.Elhamdü lillâhi rabbil'alemin Errahmânir'rahim Mâliki yevmiddin İyyâke na'budü ve iyyâke neste'în İhdinessırâtel müstakîm Sırâtellezine en'amte aleyhim ğayrilmağdûbi aleyhim ve leddâllîn amin

Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın ismiyle.Hamd o âlemlerin Rabbi,O Rahmân ve Rahim,O, din gününün maliki Allah'ın.Ancak sana ederiz kulluğu, ibadeti ve ancak senden dileriz yardımı, inayeti.
Hidayet eyle bizi doğru yola,O kendilerine nimet verdiğin mutlu kimselerin yoluna; o gazaba uğramışların ve o sapmışların yoluna değil.

EN GÜZEL DUA ZİKİRDİR

ELİMİZİ SEMAYA KALDIRIYORUZ TÜM ŞEHİTLERİMİZE TÜM ÖLMÜŞLERİMİZE TÜM SEVDİKLERİMİZE VE TÜM İNSANLARA ALAHIN 99 İSMİ İLE İSTİYORUZ

ALLAH  ER-RAHMAN ER-RAHİM  EL-MELİK 
EL-KUDDÜS ES-SELAM EL-MÜMİN EL-MÜHEYMİN 
EL-AZİZ EL-CEBBAR EL-MÜTEKEBBİR EL-HALIK 
EL-BARİ EL-MUSAVVİR EL-GAFFAR EL-KAHHAR 
EL-VEHHAB ER-REZZAK EL-FETTAH EL-ALİM 
EL-KABID EL-BASIT EL-HAFID ER-RAFİ EL-MUİZ 
EL-MÜZİLL ES-SEMİ EL-BASİR EL-HAKEM 
EL-ADL EL-LATİF EL-HABİR EL-HALİM EL-AZİM 
EL-GAFUR EŞ-ŞEKUR EL-ALİYY EL-KEBİR 
EL-HAFIZ EL-MUKİT EL-HASİB EL-CELİL 
EL-KERİM ER-RAKİB EL-MÜCİB EL-VASİ 
EL-HAKİM EL-VEDUD EL-MECİD EL-BAİS 
EŞ-ŞEHİD EL-HAKK EL-VEKİL EL-KAVİYY 
EL-METİN EL-VELİYY EL-HAMİD EL-MUHSİ 
EL-MÜBDİ EL-MUİD  EL-MUHYİ EL-MÜMİT 
EL-HAYY EL-KAYYUM EL-VACİD EL-MACİD 
EL-VAHİD ES-SAMED EL-KADİR EL-MUKTEDİR 
EL-MUKADDİM EL-MUAHHİR EL-EVVEL EL-AHİR 
EZ-ZAHİR EL-BATIN EL-VALİ EL-MÜTEALİ 
EL-BERR ET-TEVVAB EL-MÜNTEKİM EL-AFÜVV ER-RAUF MALİKÜL MÜLK ZÜL-CELALİ VEL İKRAM
EL-MUKSİT EL CAMİ EL GANİY EL-MUĞNİ
EL-MANİ ED-DARR EN-NAFİ EN-NUR 
EL-HADİ EL-BEDİ EL-BAKİ EL-VARİS 
ER-REŞİD ES-SABUR 

Tüm şehitlerimize ve tüm ölmüşlerimize bir fatiha okuyalım

Bismillahirrahmânirrahîm.Elhamdü lillâhi rabbil'alemin Errahmânir'rahim Mâliki yevmiddin İyyâke na'budü ve iyyâke neste'în İhdinessırâtel müstakîm Sırâtellezine en'amte aleyhim ğayrilmağdûbi aleyhim ve leddâllîn amin

Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın ismiyle.Hamd o âlemlerin Rabbi,O Rahmân ve Rahim,O, din gününün maliki Allah'ın.Ancak sana ederiz kulluğu, ibadeti ve ancak senden dileriz yardımı, inayeti.
Hidayet eyle bizi doğru yola,O kendilerine nimet verdiğin mutlu kimselerin yoluna; o gazaba uğramışların ve o sapmışların yoluna değil.

Kaynak tdv islam ansiklopedisi
Osmanlılarda kudüs

*Ticarî ve ekonomik açıdan Kudüste gelir kaynağı yoktu Şehrin tarım arazileri yetersiz ve ham madde yoktu ticaret yollarının dışındaydı en önemli gelir dinî statüsü Hacıların ve turistlerin ziyaretleriydi
*Osmanlı Kudüs’ünde tekstil ve boyacılık,sanayi gelişti sabun Mısır’a, tahıl Dubrovnik’e ihraç edildi Şam’dan elbise ve kahve, Çin’den tekstil ürünleri ithal edildi. Kudüs gelirleri arasında vergiler kutsal din mensuplarının ziyaretlerinde yapılan satışlar vardır 1806’da Kudüs’te esnaf ve tüccar sayısı 700 den fazladır*Kudüs’ün en önemli gelir kaynağı surreler yahudilerin Kudüs’teki dindaşlarına zekât gönderdikleri paralarla Avrupa krallıklarının hıristiyanlara yaptıkları malî destekler Kudüs için önemli gelir kaynaklarındandır*Kudüs, 1850’lerden itibaren gelişip nüfusu artdı. İnşaat sektöründe gelişmeler oldu ve işsizlik azaldı. ciddi bir gelir kaynağı olan sabun üretimi XIX. yüzyılda geriledi. Kudüs’te satılan hediyelik eşyaların üretimi Beytülahm’da üretildi

*XIX. yüzyılda kudüste ulaşım gelişti 1865’te Kudüste telgraf sistemi 1868’de Kudüs-Yafa karayolu ve 1892’de Kudüs-Yafa demiryolu açıldı. Kudüs’ün dış dünya ile ilişkileri ve ziyaretçi sayısı arttı kudüs ekonomik açıdan gelişme sağladı.
*İslâm tarihinde farklı müslüman ülkelerden gelen yüzlerce âlim Aksâ’yı ziyaret etmiş ilmî hayata katkı sağlamıştır Osmanlılar kudüsün ilmi ve İslâmî mirasını korumuş. Kudüs ilim merkezi olmuştur medreseler kurulmuş tasavvufî hayat canlanmıştır Mescid-i Aksâ ve Şam Kapısında birçok tekke ve zâviye vardır Mevleviyye, Şâzeliyye, Rifâiyye Ahmediyye gibi tarikatlar kudüşün dinî ve kültürel hayatına katkı sağlamaktadır

*XVIII. yüzyılda Kudüste medrese hayatı geriledi kültürel hayatı canlı tutan vakıflar zayıfladı Kudüs’te eğitim kurumları hankahlar, ribâtlar zâviyeler vardı. dinî eğitim hâkimdi. XIX. yüzyılda kudüste misyoner okulları açıldı*Kudüste eğitim ve kültürel hayatın en önemli kurumu kütüphanelerdi.en eskisi Mescid-i Aksâ Kütüphanesi idi. kitaplar Haçlılarca yakılmıştı kitaplar Kur’an ve Kudüs üzerine yazılmıştı Memlük ve Osmanlı sultanları Mescid-i Aksâ’ya hediye mushaf göndermeleri âdettendi
*Kudüs sürekli inşa edildi Memlük ve Osmanlı dönemlerinde büyük binalar, camiler, medreseler, tekkeler, zâviyeler, ribâtlar ve hankahlar yapıldı şehrin ekonomisi gelişti Sultan Süleyman zamanında kudüs tarihin altın çağını yaşadı Kubbetü’s-sahre inşa edildi Kudüs surlarının yapıldı vakıflar kuruldu Haseki Sultan İmarethânesi günde yüzlerce fakiri doyurdu

Kaynak tdv islam ansiklopedisi
Osmanlılarda kudüs
 
*Manda Yönetimi ve 1917 yılı Kudüs için bir kader ve felaketti Balfour Deklarasyonu ile İngiltere yahudileri destekledi 11 Aralık 1917 de ingilizler Kudüs’e girdi. İngiliz işgali, Kudüs’teki Haçlı işgaliyle kesintiye uğrayan 1200 yıllık müslüman yönetimini de sona erdirdi.*Kudüs islamiyeti kaybetti müslüman ve hıristiyan Araplar’ın yerine yahudiler yerleştirildi. Kudüs 3 yıl İngilizlerde kaldı. 1920 San Remo Konferansı’nda İngiltere’nin manda yönetimine verildi 1948’de İsrail Devleti’nin kuruluşuna kadar kudüste İngiliz İngiliz mandası iş başındaydı yahudi göçüyle Filistin protesto, silâhlı ayaklanma, grev ve boykot ve intifada başladı
*İngiliz yönetiminde Kudüs köklü değişiklikler yaşadı. yahudi nüfusu Arap nüfusu geçti. Araplar dış güçler ve yahudilerle mücadele etti İngiltere, 1947’de Filistin’i paylaştırmak için Kudüs’e milletlerarası statü önerdi. 1948 de Arap-İsrail savaşında İsrail Kudüs’ü işgal etti. Ürdün Doğu Kudüs’ü ele geçirdi. Kudüs Batı ve Doğu olmak üzere ikiye bölündü. İsrail, 1950’de Batı Kudüs’ü başşehir ilân etti hükümet birimlerini kudüse taşıdı.

*1948’de kudüste 60.000 Arap 100.000 yahudi vardı 1967’de yahudi nüfus 197.000’e yükseldi. 1967 Arap-İsrail savaşında israil kudüsü işgal etti İsrail, şehri yahudileştirdi Doğu Kudüs’te Arap nüfusu unutuldu Birleşmiş Milletler’in kınamasına rağmen İsrail, Kudüs’ün Arap-İslâm karakterini zayıflattı 21 Ağustos 1980’de israil doğu ve batı kudüsü başkent ilân etti. *İsrail’in Kudüs ve Filistin politikaları 1987’de Batı Şeria’da “intifada”ya yol açtı. 1990’da israil Kudüs’ün İslâmî yapısını değiştirdi Tarihî mekânları yıktı Arap menkullerine el koydu Araplara şehri terkettirdi bunun sonucunda Kudüs’teki yahudi mülklerinin değeri arttı