Niyazi Mısri Hazretleri İrfan Sofraları adlı eserinde, şeyhinin kendisine “Zahir ilim talebinden tamamen vazgeçmedikçe hakikat ilmi sana açılmaz” dediğinden bahsetmektedir.

Aynı konuya değinen Bursevi Hazretleri, Kitabü’l Hitab adlı eserinde; “Ulema ümmi olmadıkça sülûk edemez ve usulleri hesabı ile elbette rüsûmun bir eseri kalır” diyor ve ekliyor; “Filân ümmidir demek; onda nazar-ı fikir ile, hükm-ü akıl ile tasarruf yok demektir. Ulema-i zahirin ekserisi, feyz-i dil ve feyz-i ilahiden mahrumdur.”

Yunus Emre Hazretleri ise, sahip oldukları zahir ilim ile benliklerini konuşturanlara bakın nasıl sesleniyor:
İlim ilim bilmektir ilim kendin bilmektir
Sen kendini bilmezsin o nice okumaktır
İlim okumaktan maksat kişi kendin bilmektir
Çün okuyup bilmezsin habir kuru emektir

Okudum bildim deme çok taat kıldım deme
Eğer Hakkı bilmezsen bu kuru lâf demektir
Dört kitabın mânâsı bellidir bir elifte
Sen Elif'i bilmezsin o nice okumaktır.

Şimdi de Mevlâna Hazretleri’ne kulak verelim: "Âlim de nice binlerce ilim bilir ama o zalim kendi nefsini bilmez. Her cevherin hususiyetini bilir de, kendi cevherini bilmede eşek kesilir.

Muhyiddin-i Arabî Hazretleri Kitabu’l Tecelliyat adlı eserinde ise konuyla ilgili şöyle buyuruyor;
“Her kulun Allah ile bir hali vardır. Kimi Allah’ı bilir, kimi bilmez. Ama şekil ve merasim âlimleri O’nu kesinlikle bilmezler. Çünkü ilimleri aldıkları harfler, onlar için Allah’ı bilmenin önündeki perdeler konumundadır. Onların huzurları bu mertebedir.
Onlar kıyıda olan kimselerdir. Cömertlik nefhalarından bir esintiye hasrettirler. Çünkü kâinattaki kaynakları harflerdir. Bildikleri, varlıktan varlığa yönelik süreci anlamaktan ibarettir. Başta da sonda da tereddüt içindedirler. Çaba sarf etmenin ecrini alacak olsalar da, Hakka vasıl olmaları mümkün değildir. Ücretle ders vermek de bir tür varlıktır. Bu yüzden varlığın boyunduruğu altında ve harflerin bağlarıyla kayıtlı olmaktan kurtulamazlar.

Geylani Hazretleri “Sırların Sırrı” adlı eserinde şöyle buyuruyor: “Allahu Teâlâ, “De ki: İşte bu Benim yolumdur. Ben, Bana tabi olanlarla birlikte basiretle Allah’a davet ediyorum…” diye buyurmaktadır. Buradaki basiret kelimesi ruh gözü kalb gözü manasınadır. Bu göz, Allah dostu için Fuad makamında, yani gönül ile ilahi tecellileri temaşa ve seyretme makamında açılır ve eşyanın hakikatini ancak o zaman görür. Bu makama bilinen zahiri ilimlerle ulaşılamaz. Sadece ledünni yani batın ilminin tahsil ve terbiyesi bizlere bu nimeti sağlayabilir.”

Ve şol ki Şeyh Bedreddin’in Vâridat nam kitabında gelir; “Dersle meşgul olduğun müddetçe, Hakk’ı idrakten uzaklaşırsın.” İlahi keşf, ancak Allah Sübhanehu’ya tam teveccüh ve iftikar ile ve kalbi bütün kevni alâkalardan, şekli ilim ve kurallardan boşaltmak ve arıtmakla meydana gelir. İmdi, levh-i dilden nakş-ı gayr mutlakan silinmedikçe, nakş-ı ilâhi sabit olmaz.”

Yine İbn-i Arabî Hazretleri, “Kitabu’l A’lam Bi İşaratı Ehlil İlhâm” adlı eserinde şöyle buyuruyor: “Fikir var oldukça, kişinin mutmain olması, aklın ve fikrin mertebesini bilen bir kimsenin sükûnet bulması veya rahat etmesi imkânsızdır. Özellikle Allah’ı bilme hususunda. Kişinin Allah’ın mahiyetini gözlemle, ilmi nazarla bilmesi imkânsızdır.”“Fikrin sonucu hasıl olan marifetullaha itibar edilmez. Akli delil ile idrak edilen tevhide itibar edilmez.”

Şimdi Hz. Pir’in ibret verici sözlerine devam edelim:
“Ve ilim odur ki, seni varta-i helakten kurtara ve Hakk kurbiyeti hâsıl ola. Amma ilm-ü zahirle nefse salâh bahşolmaz, zira üstün olduğunu göstermek ister. Okudukça daima ucbu ve kibri artar, büyüklenip gösterişi çoğalır. NİCE KELAMLAR SÖYLEMEK İLE GAFİL OLUR.

Nitekim Resulullah (S.A.V.) buyurur; “Her kimde bir zerre kibir olsa o kimse cennete giremez”. Ve dahi Hz. Risalet Efendimiz (S.A.V.) buyurur ; “Bir nice kimseler Kur’an okurlar, Kur’an onlara lanet eder.”