El-Kavaidu,l-Musla
İSİM VE SIFAT TEVHİDİNDE TEMEL KAİDELER
ŞÜPHELER VE CEVAPLAR
Öncelikle Ebu Hamid el-Gazalinin bir Hanbeli,dennaklettiği şu sözle başlayalım: Ahmed b Hanbel Sadece şu üç hadiste tevilyapmıştır: Hacer,i esved Allah,ın yeryüzündeki yemini sağ elidir Kullarınkalpleri Rahman,ın parmaklarından iki parmak arasındadır Şüphesiz ben Rahman,ınnefes,ini Yemen tarafından hissediyorum.
Bu sözü Şeyhul İslam İbn Teymiyye Mecmuu,l-Fetevad,da(5/398) Ebu Hamid el-Gazali,den nakletmiş ve şöyle demiştir. Bu nakil İmamAhmed,e atılan bir iftiradır.
BİRİNCİ ÖRNEK:
Hacer,i esved Allah,ın yeryüzündeki sağ elidir. (ZAYIFHADİS)
Rivayetin Tahkik ve Tahriçi: Bu hadisi el-HatibTarihin,de (6/328) İbn Adiy el-Kamil,de (2/17) tahriç etmiştir.Şeyh Elbani deDaife,da (1/127) bu hadisi Ebu Bekr İbn Hallada (el-Fevaid 1/224-2) ve İbnBişra,na nispet etmiştir.İsnadında İshak b Bişrr el-Kahili adlı bir ravi vardırki Ebu Bekir İbn Ebi Şeybe Musa b Harunve Ebu Zura onu yalancılıkla itham etmişlerdir.El-Hatib,de onun biyoğrafisindeMalik ve diğer büyük alimlerin ağzından münker hadisler rivayet etmiştir demişsonra da onun bu hadisine yer vermiştir.İbn Adiy,de bu hadisin peşinden şöyledemiştir; O hadis uyduranlar arasında yer alır el-Mizan,da (1/186) geçtiğiüzere Darakutni de böyle demiştir.Münavi de Feydu,l-Kadir,de (3/410) bu hadisinzayıf olduğunu söylemiş ayrıca İbnu,l-Cevzi ve İbnu,l-Arabi,nin de ona zayıfdediklerini belirtmiştir Aynı Şekilde Şeyh el-Elbani,de ed-Daife (223) buhadisin zayıf olduğunu ifade etmiştir.
Şeyh Useymin rahımullah der ki: Bu hadis hakkındaverilecek cevap şudur: Bu batıl ve asılsız bir hadistir Rasulullah sallallahualeyhi ve selem,e ait olduğu sabit değildir İbnu,l-Cevziel,İlelu,l-Mutenahiye,de şöyle der: Bu hadis sahih değildir İbnu,l-Arabi,deşöyle demiştir: Bu batıl bir hadistir ona itimat edilmez Şeyhul İslam İbnTeymiyye ise şöyle demiştir: Rasulullah sallallahu aleyhi ve selem,den sabitolmayan asılsız bir isnadla rivayet edilmiştir Bu durumda onun manasınınayrıntılarına girmeye bile gerek yoktur Ancak Şeyhul İslam İbn Teymiyye bukonuda şöyle demektedir: Bu rivayet meşhur olan onun İbn Abbas,ın sözüolduğudur O şöyle demiştir: Hacer-i esved Allah,ın yer yüzünde ki sağelidir.Dolayısıyla da her kim ona dokunup musahafa eder ve onu öperse sankiAllah,la musahafa yapmış ve O,nun sağ elini öpmüş gibi olur.(Çok Zayıf)
Rivayetin Tahkik ve Tahriçi: Elbani,nin ed-Daife,sinde(1/257) geçtiği üzere bu Eseri İbn Abbas radıyallahu anh,tan İbn KuteybeĞaribul-Hadis,te İbrahim b.Yezid-Ata-İbn Abbas tarikiyle mevkuf olarak tahriçetmiştir İsnadı gerçekten de zayıftır Çünkü isnada geçen İbrahim el-Huzi adlıravi metruktur Nitekim İmam Ahmed ve Nesai böyle demiştir (el-Mizan 1/75)
Not: Elbani ed-Daife,de (257-258),de şöyle demiştir:Burası anlaşıldıktan sonra ne gariptir ki Hafız İbn Hacer et-Tabakat,ınzeylinde (7/174-175) bu hadis hakkında susmayı terçih etmiş ve Hanbeliİbnu,l-Faus,tan naklettiği: Haceri Esved gerçek anlamda Allah,ın sağ alidirsözünü şu şekilde tevil etmiştir: Sağ el ile kastedilen onun selamlama ve öpmemahalli olduğudur bu şekliyle bu anlam hakikidir mecaz değildir Hadiste sağelin zatı bir sıfat olduğunu gösteren hiçbir şey yoktur.Halbuki onun bu hadisinzayıf olduğuna dikkat çekmesi bu kadar açıklama yapmasına gerek bırakmazdıAyrıca bu hadisi yorumlamaya ya da tevil etmeye de gerek yoktur.Çünkü malumolduğu üzere bir şeyi yorumlamak onu doğrulamak anlamını içerir.
Şeyhül İslam sözüne şöyle devam eder:Bu rivayette geçenlafızları inceleyen kimse onda herhangi bir proglemin olmadığını görür Çünküİbn Abbas; Allah,ın yeryüzündeki sağ eli demiştir Yoksa mutlak bir ifadekullanıp Allah,ın sağ eli dememiştir Bilindiği üzere kayıt alınmış lafzınanlamı ile mutlak kayıtsız lafzın anlamı birbirinden farklıdır.
Sonra Her kimona dokunup musahafa eder ve onu öperse sanki Allah,la musahafa yapmış ve O,nunsağ alini öpmüş gibi olur. Demiştir Bu cümle hacer-i esvede musahafa yapankişinin aslında Allah,ın sağ eliyle musafaha yapmış olmayaçağını açıkça ifadeetmektedir.Aksine o kişi Allah,la musafaha yapan birine benzetilmiştirDolayısıyla da bu hadisin başı da sonu da hacer-i esved,in Allah Teala,nınsıfatlarından biri olmadığını açıkça ortaya koymaktadır Nitekim bunu akılsahibi herkes de bilir.Mecmuu,l-Feteva 6/398
İSİM VE SIFAT TEVHİDİNDE TEMEL KAİDELER
ŞÜPHELER VE CEVAPLAR
Öncelikle Ebu Hamid el-Gazalinin bir Hanbeli,dennaklettiği şu sözle başlayalım: Ahmed b Hanbel Sadece şu üç hadiste tevilyapmıştır: Hacer,i esved Allah,ın yeryüzündeki yemini sağ elidir Kullarınkalpleri Rahman,ın parmaklarından iki parmak arasındadır Şüphesiz ben Rahman,ınnefes,ini Yemen tarafından hissediyorum.
Bu sözü Şeyhul İslam İbn Teymiyye Mecmuu,l-Fetevad,da(5/398) Ebu Hamid el-Gazali,den nakletmiş ve şöyle demiştir. Bu nakil İmamAhmed,e atılan bir iftiradır.
BİRİNCİ ÖRNEK:
Hacer,i esved Allah,ın yeryüzündeki sağ elidir. (ZAYIFHADİS)
Rivayetin Tahkik ve Tahriçi: Bu hadisi el-HatibTarihin,de (6/328) İbn Adiy el-Kamil,de (2/17) tahriç etmiştir.Şeyh Elbani deDaife,da (1/127) bu hadisi Ebu Bekr İbn Hallada (el-Fevaid 1/224-2) ve İbnBişra,na nispet etmiştir.İsnadında İshak b Bişrr el-Kahili adlı bir ravi vardırki Ebu Bekir İbn Ebi Şeybe Musa b Harunve Ebu Zura onu yalancılıkla itham etmişlerdir.El-Hatib,de onun biyoğrafisindeMalik ve diğer büyük alimlerin ağzından münker hadisler rivayet etmiştir demişsonra da onun bu hadisine yer vermiştir.İbn Adiy,de bu hadisin peşinden şöyledemiştir; O hadis uyduranlar arasında yer alır el-Mizan,da (1/186) geçtiğiüzere Darakutni de böyle demiştir.Münavi de Feydu,l-Kadir,de (3/410) bu hadisinzayıf olduğunu söylemiş ayrıca İbnu,l-Cevzi ve İbnu,l-Arabi,nin de ona zayıfdediklerini belirtmiştir Aynı Şekilde Şeyh el-Elbani,de ed-Daife (223) buhadisin zayıf olduğunu ifade etmiştir.
Şeyh Useymin rahımullah der ki: Bu hadis hakkındaverilecek cevap şudur: Bu batıl ve asılsız bir hadistir Rasulullah sallallahualeyhi ve selem,e ait olduğu sabit değildir İbnu,l-Cevziel,İlelu,l-Mutenahiye,de şöyle der: Bu hadis sahih değildir İbnu,l-Arabi,deşöyle demiştir: Bu batıl bir hadistir ona itimat edilmez Şeyhul İslam İbnTeymiyye ise şöyle demiştir: Rasulullah sallallahu aleyhi ve selem,den sabitolmayan asılsız bir isnadla rivayet edilmiştir Bu durumda onun manasınınayrıntılarına girmeye bile gerek yoktur Ancak Şeyhul İslam İbn Teymiyye bukonuda şöyle demektedir: Bu rivayet meşhur olan onun İbn Abbas,ın sözüolduğudur O şöyle demiştir: Hacer-i esved Allah,ın yer yüzünde ki sağelidir.Dolayısıyla da her kim ona dokunup musahafa eder ve onu öperse sankiAllah,la musahafa yapmış ve O,nun sağ elini öpmüş gibi olur.(Çok Zayıf)
Rivayetin Tahkik ve Tahriçi: Elbani,nin ed-Daife,sinde(1/257) geçtiği üzere bu Eseri İbn Abbas radıyallahu anh,tan İbn KuteybeĞaribul-Hadis,te İbrahim b.Yezid-Ata-İbn Abbas tarikiyle mevkuf olarak tahriçetmiştir İsnadı gerçekten de zayıftır Çünkü isnada geçen İbrahim el-Huzi adlıravi metruktur Nitekim İmam Ahmed ve Nesai böyle demiştir (el-Mizan 1/75)
Not: Elbani ed-Daife,de (257-258),de şöyle demiştir:Burası anlaşıldıktan sonra ne gariptir ki Hafız İbn Hacer et-Tabakat,ınzeylinde (7/174-175) bu hadis hakkında susmayı terçih etmiş ve Hanbeliİbnu,l-Faus,tan naklettiği: Haceri Esved gerçek anlamda Allah,ın sağ alidirsözünü şu şekilde tevil etmiştir: Sağ el ile kastedilen onun selamlama ve öpmemahalli olduğudur bu şekliyle bu anlam hakikidir mecaz değildir Hadiste sağelin zatı bir sıfat olduğunu gösteren hiçbir şey yoktur.Halbuki onun bu hadisinzayıf olduğuna dikkat çekmesi bu kadar açıklama yapmasına gerek bırakmazdıAyrıca bu hadisi yorumlamaya ya da tevil etmeye de gerek yoktur.Çünkü malumolduğu üzere bir şeyi yorumlamak onu doğrulamak anlamını içerir.
Şeyhül İslam sözüne şöyle devam eder:Bu rivayette geçenlafızları inceleyen kimse onda herhangi bir proglemin olmadığını görür Çünküİbn Abbas; Allah,ın yeryüzündeki sağ eli demiştir Yoksa mutlak bir ifadekullanıp Allah,ın sağ eli dememiştir Bilindiği üzere kayıt alınmış lafzınanlamı ile mutlak kayıtsız lafzın anlamı birbirinden farklıdır.
Sonra Her kimona dokunup musahafa eder ve onu öperse sanki Allah,la musahafa yapmış ve O,nunsağ alini öpmüş gibi olur. Demiştir Bu cümle hacer-i esvede musahafa yapankişinin aslında Allah,ın sağ eliyle musafaha yapmış olmayaçağını açıkça ifadeetmektedir.Aksine o kişi Allah,la musafaha yapan birine benzetilmiştirDolayısıyla da bu hadisin başı da sonu da hacer-i esved,in Allah Teala,nınsıfatlarından biri olmadığını açıkça ortaya koymaktadır Nitekim bunu akılsahibi herkes de bilir.Mecmuu,l-Feteva 6/398
