İLHAD


Çukur anlamındaki "lahd" kökünden gelen ilhâd, sözlükte haktan ayrılmak ve sapmak demektir. Dinî literatürde ise ilhad, Allah'ın varlığını ve birliğini inkâr etmek, hakikatten sapmak, inançsızlık ve dinsizlik gibi anlamlara gelmektedir. İslâm'ın ilk yıllarında dine ters düşen davranışlara ilhad denirken çağımızda ortaya çıkan bu tür hareketlere kelâm ve felsefe açısından ateizm denmektedir. Kur'ân'da ilhad kelimesi, türevleriyle birlikte altı yerde geçmektedir: "En güzel isimler Allah'ındır. O hâlde O'na o güzel isimlerle dua edin. O'nun isimleri hakkında eğri yola gidenleri bırakın. Onlar yapmakta olduklarının cezasına çarptırılacaklardır." (A'râf, 7/180) (F.K.)

Dinden çıkma sonucunu doğuracak inanç ve görüşleri savunmak anlamında felsefî bir terim olan ilhâd; İslâm kültüründe, İslâm dışı sapık, inkârcı görüş ve yönelişleri ifâde eden geniş bir kapsama sahiptir. Bazen, bu anlamda zındıklık tâbiri de kullanılmıştır. Allah'ın varlığı ve birliği, îmân esasları, dini zâruretler ve kutsal değerler konusunda inkârcı, bunları hafife alıcı veya saygısızca tavırlar sergileyen kişilere mülhid denir. (İ.U.)

İlhâdî Tefsîr: Doğruyu yansıtmayan, hakkı örtbast edip, kabul etmeyen veya dinden irtidat eden birtakım kimselerin; Kur'ân ve Sünnet bütünlüğünü ve İslâm'ın temel ilkelerini esas almadan, gerçekleri ters yüz eden ve keyiflerine uygun düşen bir tarzda âyetleri yorumlamaları ilhâdî tefsîrdir. İlhâdî tefsîrde iyi niyet, ihlâs ve samîmiyet yoktur. Bu tefsîri yapanların amacı Kur'ân'ı kötülemek, mü'minleri Kur'ân'dan soğutmak ve müslüman olmayanların Kur'ân'a yönelmelerini engellemektir.

Şii müfessirlerin yaptığı Ra'd'ı (gök gürültüsünü) Hz. Ali'nin sesi, berki (şimşek çakmasını) kamçısının parlaması; zekatı, nefsi temizlemek; namazı, dua; Ka'beyi, Peygamber, Kâ'be kapısını Hz. Ali şeklindeki yorumlar birer ilhâdî tefsîrdir.