Ebu’l Fida, İmad ed-Din ibni Kesir el-Kureyşi (701-774H), Tefsir’ul Kur’an’il Azim

بسم الله الرحمن الرحيم

el-Enfal 8/2
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ ءَايَـتُهُ زَادَتْهُمْ إِيمَـناً وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ

Mü'minler ancak onlardır ki; Allah anıldığı zaman kalbleri ürperir, Allah'ın ayetleri kendilerine okunduğu zaman imanları artar ve Rablerine tevekkül ederler. (el-Enfal 8/2)

Allah Te'ala'nın: وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ ءَايَـتُهُ زَادَتْهُمْ إِيمَـناً Allah'ın ayetleri kendilerine okunduğu zaman imanları artar. sözü, şu ayeti gibidir:

وَإِذَا مَآ أُنزِلَتْ سُورَةٌ فَمِنْهُمْ مَّن يَقُولُ أَيُّكُمْ زَادَتْهُ هَـذِهِ إِيمَـناً فَأَمَّا الَّذِينَ ءامَنُواْ فَزَادَتْهُمْ إِيمَـناً وَهُمْ يَسْتَبْشِرُونَ

Bir sure indirilince onlardan kimi; bu, hanginizin imanını artırdı? der. İman etmiş olanlara gelince, onların imanını artırmıştır. Ve onlar birbirleriyle müjdeleşirler. (et-Tevbe 9/124)

Buhari ve başka imamlar, imanın kalblerde derece derece ve birbirinden farklı olduğuna, imanın fazlalık kabul edeceğine bu ve benzeri ayetleri delil getirmişlerdir. Nitekim ümmetin cumhurunun mezhebi de budur. Hatta Şafii, Ahmed İbni Hanbel ve Ebu Ubeyd gibi imamlardan birçoğu bu hususta icma ile nakletmişlerdir. Nitekim biz, bu konuyu Buhari Şerhi'nin başında genişçe açıklamıştık. Hamd ve nimet Allah'adır.

et-Tevbe, 9/124
وَإِذَا مَآ أُنزِلَتْ سُورَةٌ فَمِنْهُمْ مَّن يَقُولُ أَيُّكُمْ زَادَتْهُ هَـذِهِ إِيمَـناً فَأَمَّا الَّذِينَ ءامَنُواْ فَزَادَتْهُمْ إِيمَـناً وَهُمْ يَسْتَبْشِرُونَ

Bir sure indirilince; onlardan kimi: Bu, hanginizin imanını artırdı? der. İman etmiş olanlara gelince; onların imanını artırmıştır. Ve onlar, birbirleri ile müjdeleşirler. (et-Tevbe, 9/124)

Allah Te'ala buyurur ki: وَإِذَا مَآ أُنزِلَتْ سُورَةٌ Bir sure indirilince; münafıklardan kimi: مَّن يَقُولُ أَيُّكُمْ زَادَتْهُ هَـذِهِ إِيمَـناً Bu hanginizin imanını artırdı? der. Birbirlerine bu sure hanginizin imanını artırdı? derler. Allah Te'ala da buyurur ki: فَأَمَّا الَّذِينَ ءامَنُواْ فَزَادَتْهُمْ إِيمَـناً وَهُمْ يَسْتَبْشِرُونَ İman etmiş olanlara gelince; onların imanını artırmıştır. Ve onlar, birbirleri ile müjdeleşirler.

Bu ayet, imanın artıp eksilebileceğine delalet eden delillerin en önemlilerinden biridir. Selef ve halef alimleriyle imamların çoğunun mezhebi budur.

Birçoklarından bu hususta icma bile rivayet edilmiştir. Buhari Şerhi'nin başında bu konudan uzunca bahsedilmiştir.

el-Kehf18/13
نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ نبَأَهُم بِالْحَقِّ إِنَّهُمْ فِتْيَةٌ ءَامَنُواْ بِرَبِّهِمْ وَزِدْنَـهُمْ هُدًى

Sana onların kıssalarını gerçek olarak anlatalım: Doğrusu onlar, Rablerine inanmış genç yiğitlerdi. Biz de onların hidayetini artırmıştık. (el-Kehf 18/13)

وَزِدْنَـهُمْ هُدًى Biz de onların hidayetini artırmıştık.

Bu ayeti ve buna benzer ayetleri delil getirerek Buhari ve benzeri diğer imamlar, imanın artıp eksileceğini söylemişlerdir. Bu sebeple Allah Te'ala'nın: وَزِدْنَـهُمْ هُدًى Biz de onların hidayetini artırmıştık. buyurduğunu belirtirler. Nitekim Muhammed Suresi'nde, de şöyle buyurur:

وَالَّذِينَ اهْتَدَوْاْ زَادَهُمْ هُدًى وَءَاتَـهُمْ تَقُوَاهُمْ

Kim de hidayete gelirse; Allah onun hidayetini artırır ve onlara takvasını verir. (Muhammed 47/17) Tevbe Suresi'nde ise şöyle buyurmaktadır:

فَأَمَّا الَّذِينَ ءامَنُواْ فَزَادَتْهُمْ إِيمَـناً وَهُمْ يَسْتَبْشِرُونَ

İman edenlere gelince, onların da imanını artırmıştır. (et-Tevbe 9/124) Feth Suresi'nde ise şöyle buyurur:

لِيَزْدَادُواْ إِيمَـناً مَّعَ إِيمَـنِهِمْ

Ta ki onların imanına iman katsın. (Feth 48/4)

Daha buna benzer ayetler imanın artıp eksileceğine delil getirilmektedir. (İbni Kesir, Tefsir’ul Kur’an’il Azim, 4/370)

Feth 48/4
هُوَ الَّذِى أَنزَلَ السَّكِينَةَ فِى قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ لِيَزْدَادُواْ إِيمَـناً مَّعَ إِيمَـنِهِمْ وَلِلَّهِ جُنُودُ السَّمَـوَتِ وَالاٌّرْضِ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيماً حَكِيماً

O'dur mü'minlerin kalblerine sekineti indiren. Ta ki imanlarını bir imanla arttırsınlar. Göklerin ve yerin orduları Allah'ındır. Allah, Alim ve Hakim olandır. (Feth 48/4)

Allah Te'ala; هُوَ الَّذِى أَنزَلَ السَّكِينَةَ O'dur mü'minlerin kalblerine sekineti indiren. buyurur ki, İbni Abbas (radiyallahu anhuma ecmain) ayetteki: سَّكِينَ kelimesini, kalb huzuru ile açıklar. Yine ondan gelen bir rivayete göre bu kelime, rahmet anlamındadır. Katade ise bu kelimeyi mü'minlerin kalblerindeki vakar ile açıklıyor. Bu mü'minler, Hudeybiye Günü, Allah Te'ala ve Rasulu (sallallahu aleyhi ve sellem)'e icabetle Allah'ın ve Rasulü'nün hükmüne boyun eğen sahabedir. Kalb huzuru ile bu durumu kabullenip gönülleri hoş olunca Allah Te'ala onların imanlarına iman katarak arttırmıştır.

Buhari ve onun dışındaki imamlar bu ayet-i kerime'yi, kalblerde imanların farklı derecelerde olduğuna delil getirmişlerdir.