ütopya

Ütopya'nın kelime anlamı "Olmayan Yer" dir. Olmayan Yer ile kasıt dünya üzerinde böyle bir mekanın olmadığı üzerinedir. Ütopya kelimesini siyaset ve felsefe literatürüne kazandıran Thomas More, Ortaçağ'da İngiltere'de yaşamış bir papazdı. Yazdığı "Ütopya" adlı eserinde çok farklı sosyal ilişkilerin egemen olduğu bir mekanı betimlemekteydi. Ütopya'da mülkiyet yoktu, çok sıkı bir kast* sistemi vardı. Ütopya'da toplum bozulmayacak bir ahenk içinde, çatışmalardan ve bireysel hırslardan uzak bir biçimde kurgulanmıştı.


ütopya : Yunanca utopia (olmayan ülke). "Gerçekleştirilmesi imkânsız görünen tasarı ve düşünce" için dilimizde zaten güzel bir kelime vardır: hayal.

Örnek: Türkiye topraklarında bir başka devlet kurulması hayaldir. Ütopya kelimesi edebiyatta "hayal edilen ülke" anlamında kullanılır. Bu anlam için karşılık: hayal ülke. Örnek: "O Belde" şiirinde Haşim, bir hayal ülke tasavvur ediyordu."Hayal" ile "düş" kelimeleri karıştırılmamalıdır.

Düş, "rüya" demektir, "hayal" yerine kullanılmamalıdır. "Hayal kırıklığı" yerine "düş kırıklığı" denirse "rüya kırıklığı" gibi tuhaf bir anlam ortaya çıkar.

ütopik :hayalî.

Örnek: Hayalî gayelerle ömrünü tüketti.



ütopist : hayalci.

Örnek: Romanın kahramanı hayalci bir karaktere sahip.

ültimatom :

Fransızca ultimatum. "Bir devletin başka bir devlete verdiği ve hiçbir tartışmaya yer bırakmaksızın tanıdığı sürede isteklerinin yerine getirilmesini istediği nota" anlamına gelen bu söz için Kurulumuz kesin uyarı karşılığını önermektedir.

Bu söz son zamanlarda kuruluşlar veya partiler arasında da kullanılmaya başlanmıştır.

Örnek: Krajina Sırplarının lideri Borislav Mikeliç, Boşnak ve Hırvatlara kesin uyarı verdi.

absürt :

Fransızca absurde (saçma, zırva, anlamsız). Kelimenin karşılıkları dilimizde zaten vardır: saçma, anlamsız.

Örnek: Modacılar bu anlamsız (saçma) tasarımlardan para kazanmayı beklemiyorlar.


absürt komedi : saçma komedi.

adisyon :

Fransızca addition (ekleme; hesap). "Lokanta, otel vb. yerlerdeki hesap" anlamında kullanılan adisyon için bizim de teklif ettiğimiz kelime aynıdır: hesap.


Örnek: Garson hesabı getiriyor.

ajitasyon :

Fransızca agitation (tahrik etme, kışkırtma). Kelimenin karşılığı dilimizde zaten vardır: kışkırtma.

Örnek: Bu olayın, kışkırtma olduğunu ileri sürdüler.

Kelimenin tıp alanındaki kullanımı da dikkate alınarak kışkırtma karşılığının yanı sıra çırpıntı sözünün de kullanılması gerektiği konusunda görüş birliğine varılmıştır.

ajite etmek : kışkırtmak.

almanak :

Fransızca almanache. Bu kelimenin anlamı, "yılın gün, hafta, ay gibi bölümlerinden başka, bayram, yıl dönümü gibi belli günleri ve birtakım astronomi, meteoroloji, istatistik bilgilerini gösteren kitap biçimindeki takvim"dir. Bu söz için dilimizde kullanılmakta olan yıllık kelimesi Kurulumuzca da benimsenmiştir.

angaje : bağlanmış.


angaje etmek : bağlamak.


angaje olmak : bağlanmak,
üstlenmek.


angajman : Fransızca engagement (rehin; taahhüt; anlaşma; bağlantı). Bu kelime için dilimizde güzel bir karşılık vardır: bağlantı.
Örnek: Şimdiden hiçbir seçim tarihi için bağlantıya girmeyelim.

ankesör:

ankesörlü telefon sözünde geçen ankesör Fransızcadan dilimize geçmiştir. Fransızca encaisseur sözü "para alıcı, tahsildar, mutemet" anlamındadır. Bu kelimenin fiil biçimi olan encaisser ise "sandıklamak, kasaya koymak" anlamlarındadır. Bu söz için Kurulumuz, kutulu telefon karşılığını önermektedir.