BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
El İbane
Ebu,l-Hasan el-Eşari

Sıfatı nefyederek mabud iddia edilen bir zatın Kur’an’da beyan olunduğu üzere müşriklerin taptığı görmez işitmez ne menfaate ne de zarara gücü yetmez şeylerden ne farkı olur.

Ebu,l-Hasan el-Eşari şöyle dedi; Biz ancak Allah,tan hidayet dileriz ve ancak O,nun hidayetiyle iktifa ederiz. Allah,tan başkasından gerçek anlamda güç ve kuvvet yoktur. O kendisine sığınılandır. Eğer birisi Allah,ın vechi (yüzü) olduğuna inanırmısınız derse ona şöyle cevap veririz;

Bu konuda bid,atçilerin anlayışından uzağız; Allah,ın kitabı O,nun vechi bulunduğuna işaret etmektedir; Nitekim Allah şöyle buyurmaktadır; Ancak Azamet ve ikram sahibi olan Rabbinin vechi baki kalacaktır.er-Rahman/27

Yine birisi Allah,ın iki eli olduğuna inanırmısınız diye sorarsa ona Allah,ın eli onların elleri üstündedir Feth/10 Ey İblis! O Benim iki elimle yarattığıma secde etmene sana ne engel oldu Sad/75 ayetleri gereği Allah,ın keyfiyetsiz eli olduğuna inanırız.

Rasulullah sallallahu aleyhi ve selem şöyle buyurmaktadır; Allah Adem,in sırtını eliyle sıvazladı ve ondan zürriyetini çıkardı işte bu hadis Allah,ın keyfiyetsiz eli olduğunu göstermektedir.

Not: Ebu,l Hasan el-Eşari,nin bahsettiği hadis şöyledir;
Cühen kabilesinden Yesar oğlu Müslim rivayet eder: Ömer b. Hattab (r.a.)'a: «Rabbim, Adem oğullarının sulbünden soyunu çıkarmış onlara; Ben sizin Rabbiniz değil miyim? demiş ve buna kendilerini şahit tutmuştu. Onlar da: Evet: (Rabbimizsin) buna şehadet ettik demişlerdi.(İşte bu itiraf ettirme) kıyamet günü «Bizim bundan haberimiz yoktu» dememeniz içindi. Araf/172 âyetin manası sorulunca:

Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem)'i işittim. Ona bu ayetin manası sorulduğunda şöyle buyurdu, dedi ki: Şüphesiz ki Allah Teâlâ Adem'i yarattı. Sonra eliyle sırtını sıvazlayıp ondan zürriyetini çıkardı ve bunları cennet için yarattım, cennetliklerin amelini işleyecekler dedi. Sonra Adem'in sırtına yine dokunup ondan bir nesil daha çıkardı ve bunları cehennem için yarattım. Cehennem ehlinin amelini işleyecekler buyurdu. Bunun üzerine bir adam: Ya Resûlullah! O zaman amelin ne yararı var? deyince Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu:

Şüphesiz ki Allah, kulu cennetlik yaratınca ölünceye kadar ona cennet ehlinin amelini işletir. Bu sebeple onu cennete sokar. Bir kul da cehennem için yaratılınca, ona Ölünceye kadar cehennem ehlinin amelini işletir. Bu sebeple onu cehenneme sokar.

Hadisi İmam Tirmizi Sünen 3075 Hasen dedikten sonra şöyle der; Müslim b. Yesâr, Ömer’den hadis işitmemiştir. Bazıları bu senedle Müslim b. Yesâr’la, Ömer arasında mechul bir râvî zikretmişlerdir. Muhaddis Şeyh Elbani Tirmizide ki bu rivayet için zayıf demiştir.Sahıhu ve Daifu Tirmizi 3075

İmam Malik Muvatta Kader 2 İmam Kurtubi Tefsir Araf/172-173 Hadisi rivayet ettikten sonra Ebu Ömer(b. Abdi'l-Berr) der ki: Bu, isnadı munkatı' bir hadistir. Çünkü Müslim b. Yesar, Hz. Ömer ile karşılaşmamıştır. Yahya b. Main onun hakkında şöyle demiştir: Müslim b. Yesar kim olduğu bilinmeyen bir ravidir. Onunla Ömer (r.a) arasında Nuaym b. Rabia vardır. Bunu da Nesaî zikretmiştir. Nu-aym ise, ilim taşıdığı bilinen bir kimse değildir. Şu kadar var ki, bu hadisin anlamı çerçevesinde Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem)'dan Ömer b. el-Hattab (r.a), Abdullah b. Mes'ud, Ali b. Ebi Talib, Ebu Hureyre -Allah onlardan ve diğerlerinden razı olsun- yoluyla gelen rivayet, pek çok sabit (sağlam) yolla sahih ola¬rak gelmiştir.bkz; Tirmizî, Tefsir 7. sûre 3; Müsned, I, 251-252, 299, 371.

Ebu,l Hasan el-Eşari devamla der ki; Allah,ın iki elimle –bizzat- yarattığıma söz Rasulullah sallallahu aleyhi ve selem,in Allah Ademi Eliyle yarattı Aden Cennetini Eliyle yarattı Tevrat,ı eliyle yazdı ve Tuba ağaçını eliyle dikti şeklindeki rivayette aylayışımızı ıspat etmektedir.Yine Allah,ın Hayır Allah,ın iki eli,de açıktır.Maide/64 ifadesi yanında Rasulullah sallallahu aleyhi ve selem,in Allah,ın iki eli,de sağdır rivayeti buyurması tezimizi desteklemektedir. Arab dilinde konuşan kimsenin Onun üzerinde elim vardır derken nimetim anlamını kastetmesi caiz değildir.

Not: Allah Azze ve Celle,nin el sıfatını ıspat eden diğer deliller ise şunlardır; Meselâ; şefaatle ilgili hadiste: «Ey Âdem, sen insanlığın atasısın; Allah kendi eliyle seni yarattı»( Buhari, Enbiya, 3; Müslim, Kader, 15 ) buyurmaktadır )

Müttefekun aleyh olan bir hadiste: «Ey Mûsâ, Allah kendisine, hitap edip konuşmak için seni seçti ve sana eliyle levhaları yazdı». Bir rivayette ise: Tevrat'ı sana kendi eliyle yazdı (Buhari, Kader, 11; Müslim, Kader 13; îbn Mâce, Mukaddime. Buyrulmaktadır )

Müslim'in Sahih'inde ise şöyle denilmektedir: «Allah velilerinin kerametini kendi eliyle Adn cennetine dikti (Beyhaki'nin naklettiği hadisler ve görüşler için bk. el-Esmâ ve's Sıfât, Beyrut (tarihsiz), s. 399-421. )

Yine bir hadiste şöyle buyurulmaktadır: «Kıyamet günü yeryüzü bir somun ekmek gibi olur. Allah cennet ehline ikram etmek üzere onu avucunda evirip çevirir. Tıpkı sizden birinizin bazlamasını (tandıra koyup pişinceye kadar) evirip çevirdiği gibi (Buharı, Rikak, 44; Müslim, Sıfatü'l-Münâfikin, 30
Beyhakî bu arada şu aşağıdaki hadisleri de zikreder: «İş, benim elimdedir (Ebû Dâvûd, Edeb, 169 )

İyilik senin ellerinindir (Buhâri, Enbiya, 7; Müslim, İman, 379)
Muhammed'in canı elinde olana yemin ederim ki Allah, gündüz günah işleyenin tevbesini kabul etmek için gece elini açıp uzatır. Gece günah işleyenin tevbesini kabul etmek için de gündüz elini açıp uzatır (İbn Hanbel, IV/395 )

Adalet sahibi kimseler, Allah'ın yanında, nurdan minberler üzerinde Rahman'ın sağındadırlar. Allah'ın her iki eli de sağdır (Müslim, İmare, 18)
Kıyamet günü Allah gökleri katlar ve onları sağ eline aldıktan sonra şöyle der: Hükümdar benim, hanı o zalim hükümdarlar? Hani böbürlenenler? Sonra da yerleri sol eline katlar ve şöyle der: Hükümdar benim, hani o zalim hükümdarlar? Hani o böbürlenenler (Müslim, Mûnâfikûn, 24; Ebû Dâvûd, Sünnet, 19)

Gökleri ve yeri yarattığından bu yana neler infak ettiğini görmediniz mi? Ama bütün bunlar sağ elindekinden bir şey eksiltmiş değildir. Arş'ı da su üzeredir. Diğer elinde ise mizan vardır ve bir aşağı iner, bir yukarı çıkar(Tirmizî, Tefsir sûre, 5/3; İbn Mâce, Mukaddime, 13)

Allah u Teala ilk olarak kalemi yaratmış ve onu sağ eliyle alıp tutmuştur Onun her iki elide sağdır (İbn Ebi Asım es süne (No :106 ) Acurri eş Şeria (sh 175) ve diğerleri İbn Ömer r a hadis sahihtir: el-Elbani Silsiletül Ehadis Sahiha3136)Zilalu-l-Cenne (1/49 no 106 )

Allah ademi yaratıp ona kendi ruhundan üfürdüğü zaman her iki eli de kapalı olduğu halde Adem-e Hangisini dilersen seç al Ey Adem : dedi : Adem de Rabbımın sağ alini seçtim Zaten O nun her iki elide mübarek sağ elidir dedi :
Daha sonra onun açınca içinde Adem ve zürriyeti olduğunu ve onlardan her bir İnsanın ömrünün orada yazılı olduğu ortaya çıktı (İbn Ebi Asım es-Sünne no:206)(İbn Hibban (el ihsan no:6167) (Hakim no : 214-215) (Beyhaki el esma ve-s Sıfat ( 2/56-veya-324 ) ve diğerleri Ebu hüreyre r a dan Hadis sahihtir Hakim hadis sahih olup Müslim in şartına göredir demiş Zehebide ona katılmıştır:El Müstedrek (1/132-133 ) (el-Elbani de hadisin isnadının hasen olduğunu söylemiştir Zılalu-l–Cenne (1/91 )

Ebu,l-Hasan el-Eşari devamla şöyle der; Allah Teala Araplara kendi dilleriyle hitap etti Dolayısıyla onların konuşmalarında yer tutmuş anlamlar üzerine kelam buyurdu. Bu nedenle dilcilere göre bir kimsenin; Elimle yaptım yani nimetimle demesi caiz değildir Buna göre Allah,ın elimle ifadesini kullanmasından nimetimle anlamı çıkmaz. Zira birisinin Üzerinde elim vardır sözünden onda nimetim vardır manasınıda anlamak caiz değildir.Bu konuda iddiaların aksine Müslüman bilginler arasında herhangi bir icma yoktur. Zira dilcilere müracaat edilirse onlara göre bir kimsenin iki nimetim anlamında iki elim demesi caiz değildir Eğer üçüncü bir cözüm yolu ararsa yorulmasın çünkü bize göre bu mümkün değildir.

Bu durumda bid,at ehline Ne için siz Allah,ın iki elim sözünü iki nimetim olarak kabul ettiniz. Bu konuda bir icma bulunduğunu veya dil kurallarının bunu gerektirdiğini ispatlayabilirmisiniz diye sorulduğunda onlar bu konuda bir icma ve herhangi bir delil bulamayacaklardır. Eğer onlar biz buna kıyas yoluyla inanıyoruz derlerse onlara şöyle cavap denilir Allah,ın eli,nin nimet anlamında olduğunu nereden buldunuz Akıl ile bunu bularak yorumlamak nasıl mümkün olur. Bununla birlikte biz Allah,ın kitabının sadık peygamberinin sözüyle birlikte haraket ettiğini gördük Nitekim Allah Teala şöyle buyurmuştur. Biz her gönderdiğimiz peygamberi ancak bulunduğu kavminin diliyle gönderdik ki onlara iyice açıklasın (İbrahim/4) Haktan saparak isnatta bulunmak istedikleri kimsenin dili yabancıdır bu Kur,an ise gayet açık bir Arapçadır (Nahl/105) Doğrusu Biz onu Arapça olarak okunacak bir Kur,an yaptık ki akıl erdiresiniz (Zuhruf/3) Öyle olmasa Kur,an,ı bir düşünmezlermi (Muhammed/24) Eğer Kur,an Arapça olmasaydı onu işittikleri zaman ayetleri hakkında düşünmek ve anlamak mümkün olmayacaktı. Bundan dolayı Arapça,yı bilmeyen kimse Kur,an,ı işittiğinde anlayamaz Onu sadece Araplar anlar Çünkü bu onların lisanında inmiştir Ehl,i-Bid,atın iddia ettikleri dilde değil. Ebu,l-Hasan el-Eşari el-İbane.s.65.66.67.