Allah sana yardım etsin ve seni nurlandırsın. Bilmelisin ki, bu meşru ve ilahi yola giren kimse, öncelikle bulana kadar bir Üstad aramalıdır. Üstad aradığı sürede zikrettiğimiz dokuz ameli yapmalıdır.Çünkü dokuz yalın sayılardandır. Bu amelleri yerine getirirse Tevhidde derinlik kazanır. Bu nedenle Allah, felekleri dokuz yapmıştır. Bu feleklerin hareketlerindeki ilahi hikmete bakınız. Onlardan dört'ünü zahirinde beş'ini ise batınında kabul edebilirsin. Zahirindekiler; açlık, uykusuzluk susmak ve uzlettir.

Bunlardan iki tanesi etkindir; uzlet ve açlık. İki tanesi ise edilgendir; uyumamak ve susmak. Susmak derken, insanlarla konuşmayı bırakıp kalbin zikri ile ilgilenmeyi, Fatiha suresini okumak ve gerekli tesbih ve zikirleri söylemek, emredilmiş olan tesbih, zikir, dua, kelime-i şehadet getirmek, Hazreti Peygamber'e salat ve selam getirmek gibi Allah'ın farz kıldığı şeylerin dışında nefsin ve dilin susmasını kastetmekteyim.

Açlık, uykusuzluğu içerir. Susmak ise uzlete dahildir. İçteki beş amel ise; doğruluk, tevekkül, sabır, kararlılık ve inançtır. Bu dokuz amel hayırların anasıdır ve bütün huyları kendinde toplar. Tasavvuf yolu onda toplanmıştır. Artık bir şeyh bulana kadar onlara sarıl.

Şimdi ise bunları yapmaya ve onları alışkanlık haline getirmeye seni teşvik edecek şekilde bu özelliklerden her birinin durumunu zikredeceğim. Allah, bize ve sana fayda versin. Hepimizi ilgi gösterdiği kişilerden etsin. Öncelikle zahir amellerden başlıyoruz.

Uzlet; Sufilerin nezdinde zikrettiğimiz geçerli dört şeyin başıdır. Allah yolundaki kardeşim, Endülüs'ün İşbiliye şehrinde bir yer olan Merşanetu'z Zeytun'un hatibi ibadet hayatı titiz ve çalışkan biri olan Abdülmecid bin Selem Hicri 586 yılında bana şöyle demişti:"Bir gece (...) evimdeydim. Gece ibadetimi yapmak için kalktım. Seccadedeyken evin kapısı kapalıydı. Bir anda bir şahıs yanıma geldi ve selam verdi. İçeri nasıl girdiğini bilmiyorum ondan korktum ve namazımı kısalttım. Selam verdiğimde bana şöyle dedi:"Ey Abdülmecid! Allah ile ünsiyet eden korkmaz." Sonra üzerinde namaz kıldığım seccadeyi çekip attı. Altıma yanında getirdiği küçük bir hasır serdi. Sonra bana dedi ki:"Bunun üzerinde namaz kıl." Arkadaşım şöyle devam etti:"Sonra beni aldı ve önce evin, sonra da şehrin dışına çıkarıp aşina olmadığım bir yere doğru yürüttü. Allah'ın hangi mekanında bulunduğumu bilmiyordum. Gittiğimiz o mekanlarda Allah'ı zikrettik. Sonra beni daha önce bulunduğum evime geri götürdü." Arkadaşım şöyle devam etti:"Ona dedim ki:"Kardeşim ebdal; yani bedeller ne ile ebdal olur?"Cevap verdi:"Ebu Talib'in Kutu'l-Kulüb isimli kitabında zikrettiği dört şey ile. Sonra bana onların adını söyledi. Bunlar açlık, uykusuzluk, susmak ve kalben uzlet etmektir. Abdülmecid bana şöyle dedi:"Şu gördüğün o hasırdır." Ben de üzerinde namaz kıldım. O adam büyüklerden biriydi ve adı Muaz Bin Eşrez'idi.

Şimdi uzlete geçiyorum. Uzlet ise; müridin her çeşit kötü özelliği ve düşük huyu terk etmesidir. Bu müridin halindeki uzletidir. Kalbindeki uzlet ise; aile, mal, çocuk, arkadaş ve düşünceleri de dahil olmak üzere kalbi ile Rabbi'ni zikretmesi ve kendisi arasına giren herhangi bir yaratık ile ilgilenmekten kalbini uzak tutmaktır. Artık onun tek bir gayesi vardır ki; o da Allah'a bağlanmaktır. Duyusundaki uzlet ise; halinin başlangıcında insanlardan ve alışkanlıklardan, ya evinde veya Allah'ın yeryüzünde seyahet etmek ile uzaklaşmaktır. Şehirde ise; bilinmeyen bir yere gider. Şehirde değil ise; tenhalara, dağlara, insanlardan uzak mekanlara gitmelidir. Bu esnada vahşi hayvanlar onunla ünsiyet edip kendisine alışabilirler. Böylece Allah, onları onun için konuşturur. Onlar da konuşur veya konuşmazlar. Bu nedenle kişi, vahşilerden ve hayvanlardan bile uzak durmalı başkasını meşgul etmeyecek şekilde Allah'a yönelmeli, gizli zikre devam etmelidir. Hafız ise, her gece unutmamak için namazından beş sayfa okumalıdır. Evrad veya hareketlerini çoğaltmamalı, meşguliyetini sürekli kalbine yöneltmelidir. Bu aşamadaki müridin davranışı ve alışkanlığı böyle olmalıdır.

Susmak ise; seyahatinde veya uzlet mekanında kendine eşlik eden vahşi hayvanlar veya haşereler gibi herhangi bir yaratık ile konuşmamalıdır. Bir cin veya mele-i ala'dan biri kendisine görünürse gözlerini onlara kapamalı, onlar kendisi ile konuşsa bile kendini onlar ile konuşma ile meşgul etmemelidir. Cevap vermesi gerekirse, gerektiği ölçüde de arttırmadan cevap vermelidir. Cevap vermesi gerekmezse onlarla konuşmaz kendisi ile ilgilenir. Çünkü onlar, kendisini bu halde gördüğünde ondan uzak durur. Ona sataşmazlar ve ondan gizlenirler. Çünkü onlar, Allah ile meşgul olan bir insanı, bu meşguliyetinden alıkoyan kimsenin, Allah tarafından en şiddetli ceza ile cezalandırılacağını bilirler. İç konuşmasını bırakmaya gelince; mürid, kendisine yöneldiği konuda Allah'tan elde etmeyi umduğu herhangi bir işi içinden konuşmaz. Çünkü böyle bir konuşma gerçekleşmemiş bir konuda vakti harcamak demektir. Çünkü böyle bir şey kuruntudur. Mürid, kendisini iç konuşmaya alıştırırsa bu konuşma onunla kalbinde Allah'ı zikretmek arasına bir engele dönüşür. Çünkü kalp aynı anda konuşmayı ve zikri sığdıramaz. Böylece uzlette susmasında amaçladığı şeyi kaybeder ki, amaç kalp aynasında kendisinde tecelli eden Allah'ın zikridir. Rabbi'nin tecellisi kalpte meydana gelir.

Açlık; yemeği azaltmaktır. Mürid, farz namazda Rabbine ibadet için ayakta durabileceği kadar yemek yer. Az yediği için müridin karşılaştığı zayıflık nedeni ile oturarak nafile namaz kılmak daha yararlı, faziletli ve Allah'tan istediği şeyi gerçekleştirmede nafile ibadetleri ayakta yerine getirmek için beslenmeden meydana gelen kuvvetten daha güçlüdür. Çünkü tokluk gereksiz şeylere çağırır. Mide doyduğunda organlar azar ve vücudunu gereksiz hareket, düşünme, duyma ve konuşmalarda harcar. Bütün bunlar ise, onu yolundan alıkoyar.

Uykusuzluğu, açlık meydana getirir; Bunun nedeni başta su içmekten kaynaklanmak üzere uykuyu çeken yaşlık, nem ve buharların açlık nedeni ile azalmasıdır. Bilhassa su içmek bütünü ile uykudur ve hazzı ise aldatıcıdır. Uykusuzluğun ürünü, sürekli ilgilendiği Allah ile meşgul olmak için uyanık olmaktır. Çünkü insan uyuduğunda, uyuduğu hale göre Berzah Alemi'ne göçer. Bu durumda sadece uyanıkken bilebildiği pek çok iyiliği kaçırır. Bu hale devam ettiği sürece ise uykusuzluk kalp gözüne nüfus eder ve basiret gözü zikre devam etmek ile keskinleşir. Böylece Allah'ın dilediği kadar iyilikleri görür. Bunlar yapılınca Allah Ehli'nin bilgisinin esası olan dört şey meydana gelir; Bu dört şey, Allah'ı bilmek, nefsi bilmek, dünyayı bilmek ve şeytanı bilmektir.

Beş batın amele gelince;

Salih bir kadın olan Meryem bin Muhammed bin Abdun bin Abdulrahman Decai bana şöyle demişti:"Rüyamda daha önce duyu aleminde hiç görmediğim bir adamın beni vakalarımda tanıdığını ve bana şöyle dediğini gördüm:"Allah yolunu mu amaçlıyorsun?" Kadın şöyle demiş:"Evet, yemin olsun ki, Allah yolunu amaçlıyorum. Fakat onda nasıl yürüyeceğimi bilmiyorum." Adam şöyle demiş:"Beş şey ile; tevekkül, inanç, sabır, kararlılık ve doğruluk." Kadın, bana rüyasını anlattığında kendisine şöyle dedim:"Bu söylediğin sufilerin yöntemidir."
Allah izin verirse bu konudan elimizdeki kitapta söz edeceğiz. Çünkü her birinin kendisine özgü bölümleri vardır.

Muhyiddin İbnü'l-Arabî-Fütuhât-ı Mekkiyye

Çünkü tokluk gereksiz şeylere çağırır, topluluk değil
cümledeki o hata tamami ile bana aittir.