Bayram bilene,
Ey iman edenler! Cuma günü namaz için ezan okunduğunda, alışverişi bırakıp Allah’ın zikrine koşun. Bilseniz, bu sizin için daha hayırlıdır. [Cum’a:9]
Cuma, fakirlerin haccıdır ve müminlerin bayramıdır ve gök ehlinin bayramıdır ve Cennette de bayram günüdür. Allah indinde günlerin seyyidi Cumadır. O, kurban ve Ramazan bayramı gününden de kıymetlidir. [Hadis-i Şerif]
Madem cuma, özge bir bayramdır. Cuma nedir bayram nereden gelir bir bakalım efendim… Cum’a “toplamak, bir araya getirmek” manâsına cem kökünden isimdir. İslam’dan önceki dönemde haftanın altıncı gününe “arûbe” denirdi. Bu kelimenin aslı Arapça olmayıp Aramî kökenlidir. Âramî dilinde “arefe günü” mânasındaki arûbe yahudilerin cumartesi(yevmü’l sebt) gününe hazırlık yaptıkları ve bunun için Medine’de sabahtan öğleye kadar pazar kurdukları bir gündü. Bu güne cuma adının verilmesini, Kureyş’in atalarından olup bu günde kavmini toplayan, kendilerine öğüt veren ve Mekke Harem-i Şerifine ihtiramı emreden Ka’b bin Lüeyy’e kadar götürenler olduğu gibi hicret’ten önce Medine’de ensar tarafından toplantı ve ibadet günü olarak seçilmesine bağlayanlar ve Cuma ismini bu tarihten itibaren başlatanlar da vardır. Bu günün “CUM’A” adını alması bilhassa toplantı günü olmasından kaynaklanmaktadır. Aynı adı taşıyan sure-i Cuma’da “Cuma günü namaz için çağrıldığında hemen namaza gidin ve alışverişi bırakın” [62:9] mealindeki ayet Cuma Namazı’nın farz kılınmasından önce de günün bu adla anıldığına ve bir toplantı günü olduğuna işaret etmektedir.
Çeşitli hadis-i şeriflerden anlaşıldığına göre Cuma, haftalık ibadet günü olarak daha önce yahudi ve hıristiyanlar için tayin ve takdir edilmiş fakat onlar bu konuda ihtilafa düşerek yahudiler cumartesiyi, hıristiyanlar pazarı, haftalık toplantı ve ibadet günü olarak benimsemişlerdir. Allah da cuma gününü müslümanalara nasib etmiş onları bu konuda hakikate ulaşmaya muvaffak kılmıştır. Böylece İslam’da haftalık toplu ibadet günü olarak cuma seçilmiş, bu günün bir bayram olduğu bir çok rivayette açıkça belirtilmiştir.
Habibi Kibriya Efendimiz, “Güneşin doğduğu en hayırlı gün cumadır. Âdem o gün yaratılmış, o gün cennete girmiş ve o gün cennetten çıkarılmıştır; kıyamet günü de cuma günü kopacaktır.” hadis-i şerifiyle bu günün özelliğini dile getirmiştir. Allah’ın cennette cuma gününe tekabül eden ve “yevmü’l mezid” denilen günde kullarına kendisini ziyaret fırsatı vereceğini bunun için onlara tecelli edeceğini bildirmiş başka bir hadiste de bu günde yapılan duaların kabul edileceği bir anın “icâbet saati” bulunduğunu haber vermiştir. İcâbet saatinin zevâlden itibaren namazın başlamasına, imamın minbere çıkmasından namazın başlamasına veya bitimine, ezandan itibaren namazın eda edilmesine kadar devam ettiği, ayrıca fecir ile güneşin doğuşu, ikindi namazı ile güneşin batışı arasında olduğu şeklinde çeşitli görüşler ileri sürülmüştür. Ancak esma-i hüsna arasında ism-i a’zamın, Ramazan’ın son on günü içinde Kadir gecesinin gizli tutulması gibi icabet saatinin de insanların bütün bir gün boyunca Allah’a yönelmeleri için gizli tutulduğu ifade edilmiştir. Cuma günü gerekli temizliği yaptıktan sonra camiye gidip hutbe dinleyen ve namazı kılan kimsenin o gün ile daha önceki cuma arasında işlemiş olduğu günahların affedileceği belirtilmiştir. Bu günü önemsemeden üç cuma namazını mazeretsiz olarak terk eden kimsenin kalbinin mühürleneceği bildirilmiştir. İslam âleminin her tarafından milyonlarca müslümanın bir araya geldiği en büyük toplu ibadet olan hac, arefe günü cumaya rastlaması halinde “hacc-ı ekber” (en büyük hac) olarak anılır.
Cuma günü halen pek çok ülkede resmi tatil günüdür. (Suriye: Cuma-Cumartesi, Suudi Arabistan: Perşembe-Cuma, İran: Perşembe, Cuma… ) Osmanlı Türkiyesi’nde Tanzimat’tan 1935 yılına kadar hafta tatili cuma günü iken bu tarihte pazara alınmıştır. Cuma günü iş ve ticaretle meşguliyetin haram olduğu vakitten sonra câmiden çıkıp işiyle gücüyle meşgul olmak mubahtır . Ancak cuma gününün özellikleri göz önüne alındığında -eğer haftanın bir günü tatil yapılacaksa- bunun cuma olması uygundur. Nitekim yahûdilerle hıristiyanlar cumartesi ve pazarı tatil günü olarak seçmişlerdir.
Evet işte böyle bilinen Cuma, müslümana bayramdır. Bizdeki “Bayram” kelimesinin aslı Farsça “bezram” olup “sevinç ve eğlence günü” demektir. Bayram teleffuzu Oğuzlara aittir. Arapçada ise aşağı yukarı aynı anlama gelen “iyd” kelimesi ile , her yıl yeniden dönüp gelen olduğu için “tekrar dönmek” kökünden gelmektedir.
Es-salâ her kim gelir bâzar-ı aşka es-salâ
Es-salâ her kim yanarsa nâr-ı aşka es-salâ
Lisân-ı Arabi’de “dua” manasına gelen salâ (salat) dini musikimizde Habibi Kibriya aleyhi ekmelittehaya Efendimiz için belli bestelerle okunan çeşitli güftelere verilen addır. Cami musikisi formları arasında yer alan ve sözleri Arapça olan salalar okundukları yer ve zamana göre sabah salası, cenaze salası, bayram salası, salatı ümmiye gibi adlarla anılırlar. Bayram salası aynı zamanda cuma günleri de okunduğundan bayram ve cuma salası adıyla da anılır.
Bu cuma bayramında niyâzımız o dur ki Rabbimiz, dünyâ hayatında Cuma’yı özge bir bayram bilen canlar için kıyâmet sabahını “gerçek bir bayram” eylesin! Rabbimiz cümlemize böyle bir bayram sabahı nasîb eylesin! Aşk, vecd ve samîmî gözyaşlarıyla ilâhî rahmet ve mağfiretine nâil buyursun!
Yevmü'l Mezid (cuma gününün önemi)
Bunu ilk beğenen sen ol.
