1281 yılında babası Ertuğrul bey vefat edince, yerine kendisi geçti. İnegölü Karacahisarı Rumlardan aldı. 1299 da Konya'daki Selçuk sultanı Alaüddin Keykubad, Gazan hana esir olunca, Yenişehir'de Osmanlı Devletini kurdu.
Cesur ve zeki idi. Tam da bir Müslüman idi. Çok cömertti. Şeyh Edebali hazretlerinin kızı ile evlendi. Bundan Alaüddin Paşa oldu. Ömer beyin kızı Bala hatundan Orhan doğdu. Konya Selçuklu Sultanı Alaüddin şahın 1288 senesinde sultan Osman'a gönderdiği iltifatlar ve Osman Gazi'nin de ona verdiği muhteşem cevabı Mirat-i kâinat kitabında yazılı bulunmaktadır.
Ömrü, Rum kafirleri ile savaşmakla geçti. Hayatını İslamiyet'i yaymaya adadı. Müslümanları rahata, huzura kavuşturmak için çok uğraştı, çabaladı. İslamiyet'e olan sevgi ve saygısını, aynı zamanda Türk milletinin rahatını ve huzurunu düşündüğü Orhan Gazi'ye bıraktığı şu vasiyetnameden anlaşılıyor. Özü şöyledir:
(Allahü tealanın emirlerine muhalif bir iş işlemeyesin! Bilmediğini İslam ulemasından sorup anlayasın! İyice bilmeyince bir işe başlamayasın! Sana itaat edenleri hoş tutasın! Askerine inamı, ihsanı eksik etmeyesin ki, insan ihsanın kuludur. Zalim olma! Âlemi adaletle şenlendir. Ve Allah için cihadı terk etmeyerek beni şâd et! Ulemaya riayet eyle ki, Ahkam-ı İslamiye işleri nizam bulsun! Nerede bir ilim ehli duyarsan, ona rağbet, ikbal ve hilm göster! Askerinle ve malınla gururlanma! Bizim maksadımız Allah yolunda cihaddır ve maksadımız Allah'ın dinini yaymaktır. Sana da bunlar yaraşır. Daima herkese ihsanda bulun! Memleket işlerini noksansız gör! Hepinizi Allahü tealaya emanet ediyorum.)
Osmanlı sultanları, bu vasiyetnameye daima sarılmış ve altıyüz sene anayasaları olmuştur. Osmanlı'nın bu kadar uzun sürmesinin belki de bir sırrıdır bu.