1- Namazın ikamesi (hakkıyla kılınması) ''Namazı hakkıyla kılın'' (Nisa Suresi 103)
2- Namazı muhafaza. ''o kullar ki namazlarını muhafaza ederler (iyi kılarlar) (müminun suresi 9)
3- Namaza Devam. ''O kullar ki namazlarına devam edicidirler'' (meadic suresi 23)
4- Vaktinde eda etmek ''muhakkak ki namaz müminler üzerlerine tayin edilmiş (beirlenmiş) bir farz oldu'' (Nisa suresi 103)
5- Cemaatle kılmak ''Rüku edicilerle rüku edin'' (bakara suresi 43)
6- Huşuyla kılmak ''o kullar ki namazlarında huşu edicidirler (secde yerine bakarak Mevlanın kendilerini gördüğünü bilerek kılarlar''
Bu kadar kuvvetli emirlerde sonra insalar tabaka tabaka oldular, bir kısmı namazı hiç kabul etmedi. Bunların Reisleri Ebu Cehildir. Mevla Teala onun hakkında şöyle buyurdu ''Ne tasdik etti (inandı) ne de namaz kıldı'' (kıyame suresi 31)
Mevla Teala onların makamını beyan etmek üzere ayrıca şöyle buyurdu:
Cennet ehli Cehennem ehline '' Sizi cehennem'e ne girdirdi? diye soracak. Onlar da cevaben:
''Biz namaz kılıcılardan değildik ve fakirleri yedirmezdik, (inkara) dalanlarla bizde dalardık ve kıyamet gününü yalanlardık'' diyecekler. Müdessir suresi 42-46
Bir kısmı da namazı kabul ettiler fakat eda etmediler (yerine getirmedi). Bunlar ehli kitaptır, bunlar hakkında Allah-u Teala Hazretleri şöyle buyurdu:
''Onlar (geçmiş peygamberler)den sonra, bir takım kötü zürriyetler (nesiller) türedi ki, namazı zayi ettiler (kaybettiler) ve şehvetlerine (nefislerinin istekerine) uydular''
Mevla Teala bunların da gideceği yeri beyan etmek üzere:
Gayya: Chennemin en korkunç yeridir ki, cehennem ehli, ondan hergün bir çok kere Allah'a sığınırlar. Sonra Mevla Teala Hazretleri devamla:
''Ancak yahudilik ve hristiyanlıktan) tevbe eden (dönen ve muhammed (a.s.)e iman eden ve salih (güzel) amel işleyen (namazı muhafaza edenler) müstesna, işte onlar cennete gireceklerdir'' buyurdu'' (meryem suresi 59-60)
Bir tabaka daha vardır ki, namazı bazen eda ettiler bazen eda etmediler. onlar da münafıklardır. Bunlar hakkında Mevla TEala Hazrettleri:
''muhakkak, münafıklar Allah (u- Teala'y)a hile etmeye çalışırlar. o (Mevla) da onların hilelerinin karşılığını vericidir. Onlar namaza kalktıklarında, tembel tembel kalkarlar'' buyuruyor. (Nisa suresi 42)
Mevla Teala ''işte (bu vasıflarla beraber) namaz kılan (münafık)ların vay haline ki'', ''onlar namazlarından gafildirler.'' (Maun suresi 4-5)
Buyurarak onların yerinin de ''Veyl'' denen bir cehennem vadisi olduğunu zikretti. O, öyle bir vadidirki, bütün dünyanın dağları ona konacak olsa hepsi eriyip akar gider.
Bir tabaka da vardır ki, namazı kabul ettiler ve şartlarına riayet ederek, vakitlerinde kıldılar. Onların başı Muhammed (s.a.v.)dir. Mevla Teala ondan bahsederken şöyle buyuruyor.
''(Habibim)! Muhakkak senin rabbin biliyor ki, sen gecenin üçte ikisinden azında, bazen yarısında, bazen de üçte birinde kalkıp kılıyorsun. Seninle beraber olanlardan bir cemaat da (kalkıp kılıyor)'' (müzemmil suresi 20)
Mevla Teala, Bir ayet-i celile de habibine şöyle demesini emir buyurdu:
''(Habibim) De ki: Muhakkak benim namazım, ibadetim, hayatım ve ölümüm, bütün alemlerin rabbi olan Allah içindir(En-am Suresi 162)
Ashab-ı Kiram da (r.a.) Efendimiz (s.a.v.) gibidir. yani ona hakkıyla, uyarak namazı tam manasıyla kılmışlardır.
Allah-u Teala (c.c.) Hazretleri onlardan da şöyle bahsediyor:
''o müminler felaha kavuştu ki, onlar namazlarında huşu edicidirler'' yani Mevla Tealayı görür gibi kılarlar (Müminun suresi 1-2) sonra, onları da makamını da beyan etmek üzere:
''işte onlar Firdevs-i Aala: Cennetin en üstün ve en kıymetli yeridir. (Mu'minun Sûresi 10-11. Ayet-i Kerîmeler)
Mahmud Efendi Hz. (K.S.)
Ruhûl Furkan Tefsiri
1. cilt 136. sayfa
Bir geceliğine değiş tokuş etseydik yüreğimizi,
Taşıyabilir miydin acaba bendeki seni!..