Mevlid, doğum zamanı demektir. Mevlid gecesi, Rebiul-evvel ayının 11. ve 12. günü arasındaki gecedir. Peygamber efendimizin doğum günü, bütün Müslümanların bayramıdır.
Resulullah, dünyaya gelince, amcası Ebu Leheb'in cariyesi Süveybe, (Kardeşin Abdullah'ın oğlu oldu) diyerek kendisine müjde getirince, sevinmişti. (Ona süt vermek şartıyla seni azat ettim) demişti. Bunun için, Ebu Leheb'in her Mevlid gecesinde azabı biraz hafifler. Mevlid gecesi sevinen, o geceye kıymet veren müminler pek çok sevab kazanır. Hafız Muhammed ibni Cezeri Şafii diyor ki: (Ebu Leheb'e rüyada hali sorulduğunda, çok azap çekiyorum. Ancak, Resulullahın dünyaya gelişini müjdeleyen cariyemi azat ettiğim için, her yıl, Rebiul-evvel ayının 12.geceleri azabım hafifliyor) dedi. Ebu Leheb gibi azgın bir kafirin azabı hafifleyince, O yüce Peygamberin ümmetinden olan mümin, Onun doğduğu gece sevinir, malını uygun yerlere dağıtır, ziyafet verir, böylece, Peygamberine olan sevgisini gösterirse, Allahü teala onu cennetine sokar. (M.Nasihat)
Resulullah efendimiz, mevlid gecelerinde Eshab-ı kirama ziyafet verirdi, çocukluk zamanlarındaki anıları anlatırdı. Hazret-i Ebu Bekir de, halifeyken, Eshab-ı kiramı toplar, Resulullah efendimizin doğumundaki olağanüstü halleri konuşurlardı. Bu gece, Resulullah efendinin doğumunu öğrenemk çok sevaptır. Bugün veya ertesi gün oruç tutmakta mahzur yoktur. İslam alimleri Mevlid gecesine çok önem vermişlerdir. Hazret-i Mevlana, (Mevlid okunan yerden belalar gider) buyurmuştur. Mevlid gecesi, Kadir gecesinden sonra en kıymetli gecedir. Hatta Mevlid gecesinin, Kadir gecesinden de kıymetli olduğunu söyleyen alimler vardır.
El-mukni, el-miyar ve Tenvir-ül-kulub kitaplarında Mevlid gecesinin Kadir gecesinden kıymetli olduğu bildiriliyor. (Ed-dürer-ül-mesun)
(Allah, bir kimseye söz ve yazı sanatı ihsan ederse, Resulullahı övsün, düşmanlarını kötülesin) hadis-i şerifine uyularak, asırlardır mevlid kitapları yazılmış, mevlidler okunmuştur. Resulullah efendimizi öven, çeşitli mevlid kasideleri vardır. Meşhur olan ve Türkiye'de her zaman okunan Mevlid kasidesini Süleyman Çelebi yazmıştır. Bunların asr-ı-saadetten sonra yazılması bid'at olduğunu göstermez. Kasideleri okumak, bid'at değil sevaptır. Mevlid-i şerif okumak, Resulullahı anmanın sembolik bir ifadesidir. Her müminin imanı gereği Resulullahı çok sevmesi gerekir. Buhari'deki hadis-i şerifte, (Beni ana baba, evlat ve herkesten daha çok sevmeyen, mümin olamaz) buyuruldu. Mevlid okumak günah değildir, mevlidde dine aykırı işler yapmak günahtır.
Hadis-i şeriflerde şöyle buyuruldu:
(Bir şeyi çok seven, elbette onu çok anar.) [Deylemi] (Resulullahı seven de onu çok anar.)
(Peygamberleri anmak, hatırlamak ibadettir.) [Deylemi] (Bu ibadeti, şiir olarak söylemek daha sevaptır. Resulullah efendimizin şairleri, camide Resulullahı öven şiirler okurlardı.)
Bunlardan Hassan bin Sabit hazretlerinin şiirlerini çok beğenirdi. Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem, mescide bu şair için minber koydurdu. Hassan bin Sabit hazretleri minbere çıkar, düşmanları kötüler ve Resulullah'ı överdi. Resulullah efendimiz de buyurdu ki:
(Hassanın sözleri, düşmanlara ok yarasından daha tesirlidir.) [M.Nasihat]
Bu husustaki bazı hadis-i şerifler şöyle:
(Allahü teala, Resulünü övmek ve müdafaa etmek hususunda Hassanı, Ruh-ül-kuds [Cebrail aleyhisselam] ile takviye etmektedir.) [Buhari]
Peygamber efendimiz, şairin söylediği şiiri beğenip (Dişlerin dökülmesin) diye dua etmiştir. (Hakim)
Şiir hakkındaki hadis-i şeriflerden birkaçı şöyle:
(Şiir, öyle bir sözdür ki, güzeli daha güzel, çirkini daha çirkindir.) [Buhari]
(Büyüleyici sözler gibi, hikmetli şiirler de vardır.) [Ebu Davud]
(Bazı şiirler elbette apaçık bir hikmettir.) [Buhari]
Vehhabiler, mezhepsizler, Resulullah efendimizi öven ve şefaat bekleyen kimselere müşrik damgası basıyorlar. Bunu açıkça söylemeyip, bid'at diyorlar. Resulullahı övmek bid'at olmaz. Bu övgüden ancak, Allah'ı ve Resulünü sevmeyen rahatsız olur; çünkü Allahü teala Onu övmektedir. Kur'an-ı Kerim'de mealen şöyle buyuruluyor:
(Biz seni alemlere rahmet olarak gönderdik.) [Enbiya 107]
(Biz seni bütün insanlara müjdeleyici ve uyarıcı olarak gönderdik.) [Sebe 28]
(Senin için bitmeyen, sonsuz ecir vardır. Elbette sen, en büyük ahlak üzerindesin.) [Kalem 3-4]
(Rabbin sana, [çok nimet] verecek, sen de razı olacaksın!) [Duha 5]
(Allah ve melekleri, Nebiye salevat getiriyor, iman edenler, siz de salevat getirin.) [Ahzab 56]
Erkek kadın karışık olmadan, çalgı ve başka haram karıştırmadan, Allah rızası için mevlid okumak, salevat-ı şerife getirmek, tatlı şeyler yedirip içirmek, hayrat ve hasenat yapmak, böylece, Mevlid gecesinin şükrünü yerine getirmek müstehabdır. (Nimet-ül kübra, Hadika, M.Nasihat)
Doğum gününe önem vermeyi hristiyanlar, müslümanlardan almıştır.
Mevlid okumak önemli olduğu için İslam alimleri çeşitli kitaplar yazmışlardır. Bunlardan on tanesi, Keşf-üz-zünunda bildirilmektedir.
İmam-ı süyüti hazretlerinin Erredü ala men enkere kıraetel mevlid-in-Nebi kitabı meşhurdur.
İslam alimleri buyuruyor ki:
Mevlid gecelerinde toplanarak, mevlid kasidesi okumak, tatlı şeyler yedirip içirmek, hayrat ve hasenat yapmak, böylece, o gecenin şükrünü yerine getirmek müstehaptır. Salihlere elbise ve benzeri hediye vermek, bu geceye hürmet etmek olur. Bunları Allah rızası için yapmak çok sevap olur. (İbni Battal maliki)
Mevlid cemiyetinde, salihleri toplayıp, salevat okumak, fakirleri doyurmak, her zaman sevaptır. Fakat, bunlara çalgı gibi haram karıştırmak büyük günah olur. (Allame Zahirüddin bin Cafer)
Mevlid cemiyetinde, sadaka, hediye vermek, neşe ve sevinç göstermek, haram karıştırmadan mevlid kasidesi okutmak çok sevap olur. (Allame Nasirüddin)
Haram şeyler karıştırmadan mevlid cemiyeti yapmak müstehaptır. (S.ibni Mace şerhi)
Pazarlık etmeden, sırf Allah rızası için hatim veya mevlid okuyan hâfızın, okutanın verdiği hediyeyi alması caiz olur. Kur'an okuyup hediye almayı meslek haline getirmemelidir! Zira âdet haline gelen hediye, şart edilen ücret gibidir. (Dürr-ül muhtar)
Ücretle okunan Kur'andan ölüye sevap hasıl olmaz. (Hidaye)
Habibim, seni çok seviyorum ifadesi şimdi nefsin şehvani arzularına aşk deniyor. Dinde ise, fazla sevgiye denir.
Kadın kadına mevlid okuyabilir, ama erkeklerin duymaması lazımdır.