Birinci Sual: Hazret-i Hızır * aleyhisselâm hayatta mıdır? Hayatta ise, niçin bazı mühim ulema hayatını kabul etmiyorlar?

Elcevap: Hayattadır. Fakat meratib-i hayat beştir. O, ikinci mertebededir. Bu sebepten, bazı ulema hayatında şüphe etmişler.

Birinci tabaka-i hayat, bizim hayatımızdır ki, çok kayıdlarla mukayyeddir.

İkinci tabaka-i hayat, Hazret-i Hızır ve İlyas* aleyhimesselâmın hayatlarıdır ki, bir derece serbesttir. Yani, bir vakitte pekçok yerlerde bulunabilirler. Bizim gibi beşeriyet levazımatıyla daimî mukayyed değillerdir. Bazen istedikleri vakit bizim gibi yerler, içerler fakat bizim gibi mecbur değillerdir. tevatür derecesinde, ehl-i şuhud ve keşif olan evliyanın Hazret-i Hızır ile maceraları, bu tabaka-i hayatı tenvir ve isbat eder. Hatta makamat-ı velâyette bir makam vardır ki, makam-ı Hızır tabir edilir. O makama gelen bir veli, Hızır’dan ders alır ve Hızır ile görüşür. Fakat, bazen o makam sahibi, yanlış olarak ayn-ı Hızır telâkki olunur.

Üçüncü tabaka-i hayat, Hazret-i İdris* ve İsâ* aleyhimesselâmın tabaka-i hayatlarıdır ki, beşeriyet levazımatından tecerrüd ile, melek hayatı gibi bir hayata girerek nuranî bir letafet kesbeder. Adeta beden-i misalî letafetinde ve cesed-i necmî nuraniyetinde olan cism-i dünyevîleriyle semavatta bulunurlar. "Ahirzamanda Hazret-i İsa aleyhisselâm gelecek, şeriat-i Muhammediye (a.s.m.) ile amel edecek" 1 meâlindeki hadisin sırrı şudur ki:

Âhirzamanda felsefe-i tabiiyenin verdiği cereyan-ı küfriye ve inkâr-ı ulûhiyete karşı, İsevîlik dini tasaffi ederek ve hurafattan tecerrüd edip İslâmiyete inkılâb edeceği bir sırada, nasıl ki İsevîlik şahs-ı manevisi, vahy-i semavî kılıncıyla o müdhiş dinsizliğin şahs-ı manevisini öldürür; öyle de, Hazret-i İsâ aleyhisselâm, İsevîlik şahs-ı manevisini temsil ederek, dinsizliğin şahs-ı manevisini temsil eden Deccal*ı öldürür. Yani, inkâr-ı ulûhiyet fikrini öldürecek.

Dördüncü tabaka-i hayat, şüheda hayatıdır. Nass-ı Kur’an’la, şühedanın, ehl-i kubûrun fevkinde bir tabaka-i hayatları vardır. Evet, şüheda, hayat-ı dünyeviyelerini tarik-i hakta feda ettikleri için, Cenab-ı Hak, kemal-i kereminden onlara hayat-ı dünyeviyeye benzer, fakat kedersiz, zahmetsiz bir hayatı âlem-i berzahta onlara ihsan eder. Onlar kendilerini ölmüş bilmiyorlar. Yalnız kendilerinin daha iyi bir âleme gittiklerini biliyorlar. Kemal-i saadetle mütelezziz oluyorlar. Ölümdeki firak acılığını hissetmiyorlar. 2 ehl-i kubûrun çendan ruhları bakidir; fakat kendilerini ölmüş biliyorlar. Berzahta aldıkları lezzet ve saadet, şühedanın lezzetine yetişmez.

Beşinci tabaka-i hayat, ehl-i kubûrun hayat-ı ruhanîleridir. Evet, mevt tebdil-i mekândır, ıtlâk-ı ruhtur, vazifeden terhistir; idam ve adem ve fenâ değildir. Hadsiz vakıatla ervah-ı evliyanın temessülleri ve ehl-i keşfe tezahürleri ve sair ehl-i kubûrun yakazaten ve menamen bizlerle münasebetleri ve vakıa mutabık olarak bizlere ihbaratları gibi çok delâil, o tabaka-i hayatı tenvir ve isbat eder. Zaten beka-i ruha dair Yirmi Dokuzuncu Söz bu tabaka-i hayatı delâil-i kat’iye ile isbat etmiştir.