Dünya ve âhireti kendin için, iki halden ibaret bil...

Dünya, sana yakın ve dönük olan haldir. Ölümden ev¬vel içinde bulunduğun bütün işler, dünyadan sayılır.

Bu dünya hayatının devamı dolayısiyle- bir müddet tehir edilen bir âlem var ki, ona âhiret ismi verilir. Bu¬da ölümden sonra başlayan hayattır.

Dünyada seninle olan ilim, amel, âhiretten sayılır. Çünkü bunlar âhirete ait olan şeylerdir. Buradaki İnceliği şu hadîs-i şerifin derin mânâsı bize anlatmaktadır: «Bana dünyanızdan güzel koku, kadın ve gözümün nuru namaz sevdirildi.» Zahir görünüşü ve his alemindeki hareketleri sebebi ile namaz da dünya tadlarmdan sayıldı... Bu tadla-ra karşılık bazı şeyler var ki, onların tadı burada çıka¬rıldığı için'öbür âleme bir şey kalmaz. Ölümden sonra hiç¬bir faydası görülmez. Hatta ve lüzumsuz işlenen mubah hareketleri, öbür âlemde iyilik getirmeyen işler meyanm-da sayabiliriz.

Dünya ve âhiret için sayılan iki halin dışında bir üçüncü hal daha var. O da, yukarda sayılan iki hal ara¬sında olan işlerdir. Niyete, yerine, kullanılışına göre za¬rarlı veya faydalı olur; âhirete dair işleri yapabilmek için yeteri kadar yemek, içmek ve evlenmek gibi... Bunlar yukarıda anlatılan kısım gibi dünyalık sayılmaz.

Anlatılan bütün kısımları içine alan ve izah eden şu cümleyi, bazı zatlar çok güzel söylemiştir:

Her ne ki seni Allah'tan uzaklaştırıyor, o senin için dünyadır.

Allahü Teâlâ dünyanın boş şeylerini beşe ayırdı ve şöyle buyurdu:

«Dünya hayatı; oyuncak, oyalanma, süs, aranızda bö¬bürlenme, mal ve evlâd çoğunluğu kazanmaya çabalamak¬tan ibarettir.» (Hadid, 20). Bu sayılan beş şeyden yedi hâl hasıl olmaktadır; bu da şu âyet-i kerime ile tesbit edil¬miştir:

«İnsanlara şehvet olarak sevdirilen şeyler; kadınlar,erkek çocuklar, altun ve gümüş cinsinden birikmiş para¬lar, biçimli hoş atlar, deve, sığır, koyun, keçi cinsinden mal ve ekindir... Bunlar dünya metaı ve geçici şeylerdir.»

(Âî-i İmran, 14).

İMAM GAZALİ(El-Mürşidü'l-emîn ilâ Mev'izeti'l-Mü'minîn)