CEVAP
Berat gecesi Şaban ayının 15.gecesidir. Yani ayın 14'ü ile 15'ini birbirine bağlayan gecedir. Tefsirlerde, Kur'an-ı kerimin Levh-il-mahfuza bu gece indirildiği bildirilmektedir. Ayet-i kerimede mealen buyuruluyor ki:
(Apaçık olan Kitab'a andolsun ki, biz onu [Kur'anı] mübarek bir gecede indirdik. Elbette biz insanları uyarmaktayız.) [Duhan 2,3]
Her sene, Levh-il-mahfuzda olacak şeyler, ölümler, doğan çocuklar, ameller, rızıklar, yani herkesin ne olacağı yazılıdır. Resulullah efendimiz bu ayda çok dua ederdi, çok ibadetle meşgul olurdu.
Şaban ayında niçin bu kadar çok oruç tuttuğu sorulduğu zaman Resulullah efendimiz buyurdu ki:
(Şaban öyle faziletli bir aydır ki, insanlar bundan gâfildir. Bu ayda ameller, âlemlerin Rabbine arz edilir. Ben de amelimin oruçluyken arz edilmesini isterim.) [Nesaî]
Bu konudaki hadis-i şeriflerden bazıları şöyledir:
(Berat gecesi göklerin kapısı açılır, melekler müminlere müjde verir ve ibadete teşvik ederler.) [Nesai, Beyheki, A, Münziri]
(Ramazandan sonra en faziletli oruç, Şaban ayında tutulan oruçtur.) [Tirmizi]
(Şaban ayında üç gün oruç tutana, Hak teâlâ, Cennette bir yer hazırlar.) [Ey Oğul İlmihâli]
(Şu beş gecede yapılan dua geri çevrilmez: Regaib Gecesi, Berat Gecesi, Cuma gecesi, Ramazan ve Kurban Bayramı gecesi.) [İbni Asakir]
(Allahü teala, Şaban ayının 15. gecesinde rahmetiyle tecelli ederek, kendisine şirk koşan ve Müslüman kardeşine kin güdenler hariç, herkesi affeder.) [İbni Mace]
(Şabanın 15.gecesini ibadetle, gündüzünü de oruçla geçirin! O gece Allahü teala buyurur ki: "Af isteyen yok mu, affedeyim. Rızık isteyen yok mu, rızık vereyim. Dertli yok mu, sıhhat, afiyet vereyim. Ne isteyen varsa, istesin vereyim." Bu hâl, sabaha kadar devam eder.) [İbni Mace]
(Şaban ayının 15. gecesi, rahmet-i ilahi dünyayı kaplar, herkes affolur. Ancak haksız yere müslümanlara düşmanlık besleyen ve Allahü tealaya ortak koşan mağfiret olunmaz.) [Beyheki]
(Cebrail aleyhisselam gelip, "Kalk, namaz kıl ve dua et! Bu gece Şaban ayının 15. gecesidir" dedi. Bu geceyi ihya edenleri Allahü teala affeder. Yalnız, müşrik, büyücü, falcı, cimri, kinci, müşahin, içkici, faizci ve zaniyi affetmez.) [Taberani] (Müşahin, bid'at ehli demektir.)
(Rahmet kapıları dört gece açılır. O gecelerde yapılan dua, reddolmaz. Ramazan ve Kurban bayramının birinci gecesi, Berat ve Arefe gecesi.) [İsfehani]
(Allahü teala Berat gecesinde, kâfirler hariç, müminleri mağfiret eder. Kindarları da, bu huylarını bırakıncaya kadar mağfiret etmez.) [Taberani, Beyheki]
(Allahü teala, Şabanın 15. gecesinde müşrik ve müşahin hariç herkesi affeder.) [İbni Mace]
(Allahü teala, Şabanın yarısının [Berat] gecesinde, dünya semasına tecelli eder. Benikelb kabîlesinin koyunlarının kıllarından daha çok kimsenin günahlarını affeder.) [İbni Mace, Tirmizi]
(Dört gecenin gecesi de gündüzü gibi faziletlidir. Allahü teala, o günlerde dua edenin isteğini geri çevirmez, onları mağfiret eder ve onlar bu gecede bol ihsana nail olurlar. Bunlar: Kadir gecesi, Arefe gecesi, Berat gecesi, Cuma gecesi ve günleri.) [Deylemi]
(Allahü teala, Şaban ayının 15. gecesinde rahmetiyle tecelli ederek kendisine şirk koşan ve Müslüman kardeşine kin güdenler hariç herkesi affeder.) [İbni Mace]
(Allahü teala şu dört geceyi hayırla süsler: Kurban Ramazan bayramı gecesi, Arefe gecesi Şabanın yarısının [Berat] gecesi ki, onda eceller, rızıklar yazılır.) [Deylemi]
(Salih akrabayı terk eden, ana babaya asi olan Berat gecesi affa kavuşamaz.) [Beyheki]
İçki içmek, cimrilik, kin gütmek gibi kötü ameller insanı kafir etmez. İmanı düzgünse eğer, Cennete girer. Düzgün değilse Cehenneme gider. Sonra Cennete girer. Ama belki de sevabları günahlarından fazla olur, işte o zaman Allah izin verirse belki de Cehenneme hiç girmeden Cennete girer.
Hazret-i Aişe validemiz buyuruyor ki: Resulullah'ın hiçbir ayda, Şaban ayından daha çok oruç tuttuğunu görmedim. Bazen Şaban ayının tamamını oruçla geçirirdi. (Buharî)
Bu geceyi hepimiz ganimet bilmeliyiz, tevbe istiğfar edip, kaza namazı kılmalıyız. Kur'an-ı kerim okumalıyız. En kıymetli ilmihallerden ilim öğrenmeliyiz, büyük âlimlerin sohbetine katılmalıyız. İnsanlara ilmi yaymalı, hak ile batılı birbirinden ayırmalıyız. Peygamber efendimiz "sallallahü aleyhi ve sellem" Berat gecesinde, (Allahümmerzuknâ kalben takıyyen mineşşirki beriyyen lâ kâfiren ve la şakiyyâ) duasını çok okuydu. Büyük zatlar, İslam alimleri de Berat gecesinde şöyle dua ederlerdi, bizim de muhakkak etmemiz gerekir:
(Ya Rabbî, Kur'an-ı keriminde, "Allah, dilediğini siler, dilediğini de sabit bırakır, Levh-i mahfuz Onun katındadır" buyuruyorsun. Eğer benim ismim saidler [cennetlikler] defterinde ise, orada sabit kıl! Eğer benim ismim şakiler [cehennemlikler] defterinde ise, ismimi oradan silip, saidler defterine yaz! Ey büyük Allah'ım, kalbleri iyiden kötüye, kötüden iyiye çeviren, ancak sensin. Kalbimi, dininde sabit kıl, dininden döndürme, ayırma!)
Hazret-i Aişe validemiz de bir gün, (Ya Resulallah, Allahü teala seni günah işlemekten muhafaza buyurduğu halde, neden Berat Gecesi'nde çok ibadet ettin?) diye sordu. Cevabında buyurdular ki:
(Şükreden kul olmayayım mı? Bu yıl içinde doğacak her çocuk, bu gece deftere geçirilir. Bu yıl içinde öleceklerin isimleri, bu gece özel deftere yazılır. Bu gece herkesin rızkı tertip olunur. Bu gece herkesin amelleri Allahü tealaya arz olunur.) [Gunye]
Nafile ibadetlerin sevabına kavuşabilmek için en güzel şartlar, ehl-i sünnet itikadında olup, haramlardan kaçmmak, farzları yapmaya çalışmak, elinden geldiğince salih bir kul olmak, güzel ahlaklı bir mümin olmaktır.
Hasan-ı Basri hazretleri, Şabanın 15. günü, sanki mezardan çıkmış gibi, yüzü solgun görülürdü. Bunun sebebini sorarlardı. Buyururlardı ki,
(İlm-i yakîn ile biliyorum ki, günahım vardır. Günahım affedilmezse, sevaplarım da kabul edilmezse, hâlim nice olur diye korkumdan benzim sararıyor.)
Sual: Şabanın 14. mü, 15. günü mü oruç tutulur?
CEVAP
Onbeşinci günü oruç tutulur.
Bünyesi zayıf olan bir kimsenin, 15. günden sonra daha oruç tutmayıp farz olan Ramazan-ı şerif orucuna hazırlanması daha iyi olur. Çünkü farz daha önemlidir. Bünyesi kuvvetli ve sağlıklı olanın ise, Şabanın tamamını oruçla geçirmesi tavsiye edilir.
Berat gecesinde
Sual: Berat gecesinde, kaderimiz tekrar mı yazılıyor?
CEVAP
Hayır. Kader, ezelde Levh-i mahfuzda yazılmıştır. Sonradan bir şey yazılmaz. Yani, Levh-i mahfuzda olacak değişiklikler ve ömürlerin artması ve kısalması da, ezelde yazılmıştır. Allahü tealanın ezeldeki ilmi nasılsa, Levh-i mahfuzdaki değişiklikler, ona uygun olur. (Tefsir-i Hazin)
Allahü teala, ezelde hiçbir şeyi yaratmadan önce her şeyi takdir etti, diledi. Bunlardan, bir yıl içinde olacak her şeyi, Berat gecesinde meleklere bildirir. (S. Ebediyye)
Sual: Berat gecesinde vefat edecekler, dünyaya gelecekler ve amelleri yazılırmış. Bu gece insanın alın yazısı değişir mi? Yani bu gece ettiğimiz dualar yüzünden alın yazımız değişebiliyor mu?
CEVAP
İslam alimleri alın yazısını iki türlü olarak ele almış:
Biri dua veya sadaka ile, veya başka güzel amel ile artıp azalan, eksilen çoğalan, ötekisi ise asla değişmeyen alın yazısıdır. Mesela evleneceğimiz kişi değişen kısmında olabilir de olmayabilir de. Bunu biz bilemeyiz, bunu sadece Allahü teala bilebilir. Mesela birine bir bela gelecekse, ona dua ederiz. Belki bela gidebilir. Bütün bunlar Allah'ın bileceği işlerdir. Bunun için duayı asla bırakmamalı, ne olursa olsun yalvarmalıyız. Kimse alın yazısının nasıl olduğunu bilemez.
Berat gecesi namazı
Sual: Berat gecesinde kılınan nâfile bir namaz var mıdır?
CEVAP
Sadece Berat gecesinde değil, her zaman nafile namaz kılınabilir. Yılın her vakti nafile namaz kılınabilir. Bunda bir mahzur yoktur. Ama kaza namazı borcumuz varsa, kılacağımız iki rekat nafile namaz, ömür boyu kılınacak nafile namazların sevabından daha fazla olur. İmam-ı Rabbani hazretleri, nafilelerin, farzın yanında denizden bir damla kadar bile sevabı olmadığını belirtmiştir.
Eğer farz namazı borcu yoksa isteyen nafile namaz kılabilir. Bazı kitaplarda, (Berat gecesinde kılınacak namaza Salat-ül-hayr [Hayır Namazı] denir. Bu namaz yüz rekattır. Her rekatta Fatiha suresinden sonra on defa İhlas suresi okunarak kılınır) buyuruluyor. İsteyen elbette bu namazı kılabilir.
Bir kimse kazası olmasa da eğer kaza namazı kılarsa, zaten nafile sevabı almış olur. Bu nedenle ne olur ne olmaz bol bol kaza namazı kılınması iyi olur. Böyle diyenin (Nafile kılmadım) diye üzülmesine gerek kalmaz. Kaza kılarsa, zaten nafileye dönüşür o. Aynı şey oruç için de, zekat için de geçerlidir. Şartlarına uygun olarak tutulan oruç, eğer kaza yoksa nafileye dönüşebilir.
Berat kandilinde
Sual: Berat gecesinde neler yapmalı?
CEVAP
Büyüklerimiz şunları yapmamızı tavsiye ediyor:
1- Gece bir saatini ibadetle geçirmekle Berat kandili ihya edilmiş olur. Ama vakti bol olanın veya yarın işi olmayanın daha fazla ibadet etmesi daha iyi olur.
2- Mümkünse din büyüklerimizin kabirlerini ziyaret edip feyizlerine kavuşmalı. Büyüklerimiz için dua etmeli.
3- Kendimiz ve bütün müminler için çok dua etmeli, hayırlı dua etmeli, duada ısrar etmeli, yani duayı tekrarlamalıdır. Herkes, kendince bir dua sayısı koymalı ona göre bir dua etmelidir. Kur'an'dan sure okur, bunu ölmüşlerinin ruhuna gönderir, veya ölmüşlerine veya müminlere, akrabalarına hayır dua edebilir. Peygamber efendimizin Berat gecesinde bol bol okuduğu (Allahümmerzuknâ kalben takıyyen min-eş-şirki beriyyen lâ kâfiren ve şakiyyen) duası çok okunmalıdır.
4- Aile efradıyla iyi konuşmalı, onlara merhametle yaklaşmalı, dualarını almalıdır.
5- Kur'an-ı kerim okumalı, özellikle Rabbena atine ve Amenerresulü'yü okumalıdır. Yatmadan önce okunabilir.
6- İlim öğrenmelidir. Kaynaklı ve güvenilir ilmihaller okumalıdır. Tavsiyemiz Seadet-i Ebediyye ilmihalidir.
7- Kazası olan çok kaza namazı kılmalı. Namaz dışında secdeye kapanmalı, tilavet secdesi yapmalı, bol bol dua etmeli, Allahü teala karşısındaki acizliğimiz gösterilmelidir.
8- Güzel koku sürünmeli.
9- Allahü tealaya her an hamd ve şükretmeli.
10- Ertesi gün [Şabanın 15. günü] oruç tutmalı.