Bebek ve Disiplin
Çocuğumuz ilk ayağa kalktığında onu alkışlar ve ilk yürüyüşünde sevinçten havalara uçarız. Ama biraz zaman geçtikten sonra bu kutlamalar unutulur ve ayaklanan bebeğinizin peşinden koşturmaya başlarsınız. Artık onu oyun parkı içine de bırakamazsınız. Bundan sonra bebeğinizin bu yetenekleri size gurur yerine endişe vermeye başlar. İlk defa disiplin düşüncesi aklınıza gelir. Zamanlama doğrudur. On aylıktan sonra bu işe başlamak işleri zorlaştırabilir. On aylıktan önce ise çocuğunuzun hafızası tam gelişmediği için işe yaramayabilir. Neden bebeğimizi disipline ederiz? Bunu herşeyden önce doğru ve yalnış kavramlarını ona aşılamak için yaparız. çocuğunuzun bunu tamamen kavraması oldukça zaman alacaktır. Şimdiden doğru ile yalnışlar arasındaki farkı ona örnekler ile anlatmalısınız. Ayrıca bu sayede ona kendi kendisini kontrol etmeyi öğretirsiniz. Üçüncü olarak bu başkalarının haklarına saygı göstermeyi öğrenmesine yardımcı olur. Böylece bebek ilk baştaki bencil kimliğinden başkalarını düşünen sosyal kimliğine doğru gelişir. Çocuğunuzu disipline ederken şunları aklınızdan çıkarmayın:
• Disiplin çoğu insan için kurallar ceza ve kalıplardan meydana gelir. Oysa latincede disiplin öğretmek anlamına gelir.
• Çocuk neyin güvenli olup olmadığı ve hangi hareketlerine izin verilip verilmediğini öğrenene dek güvenliğinden tamamen siz sorumlusunuz.
• Sevginizin azalacağını ima etmek çocuğun kendine güvenini tehdit eder. Dolayısıyla hareketi ne kadar kötü olursa olsun onu hala sevdiğinizi bilmelidir.
• En ideal disiplin ne çok sert nede çok yumuşak olandır. Sıkı disiplin uygularsanız çocuğun kendi kendini kontrol etmesi gelişmez ve size bağlı kalır. Tabii çok yumuşak annelerde pek başarılı olamazlar. Fazla anlayış gösterilen çocuklarda sevimsiz bencil ve tartışmaya meyilli uyumsuz çocuklar olabilirler. İki uç noktada çocuğa sevilmediği hissini aşılar.
• Etkili disiplin bireysel disiplindir. Eğer birden fazla çocuğunuz varsa herbirinin doğumdan itibaren farklı kişiliklere sahip olduğunun farkındasınızdır. Bu değişiklikler çocuğun nasıl disipline edileceği konusunda önem taşır. Kimi çocuk basit bir uyarı ile mesajı alırken kimisi sert bir şekilde uyarılmadan almaz. Dolayısıyla taktiğinizi çocuğunuza göre belirleyeceksiniz.
• Koşullarda çocuğunuzun cevabını etkiler. Diş çıkaran ya da yorgun bir çocuk daha hassas olabilir. Gerektiğinde çocuğunuzun ihtiyaçlarını karşılamak için vites değiştirin.
• Çocukların sınırlara ihtiyaçları vardır. Genelde kendilerini kontrol edemezler. Sınırlar anne babalar tarafından belirlenir. Bunların amacı çocuk büyürken onu güvenli ve tutarlı tutmaktır. Küçük olduğu için bu sınırları esnetmek ilerisi için hiçde iyi bir davranış değildir. On aylıktan daha büyük bir bebek sırf küçük olduğu için kardeşinin saçını çektiğinde yada sizin derginizi yırttığında hoş görülmemelidir. Koyacağınız sınırlar sizin önceliklerinize bağlıdır. Kimi evde ayakkabı ile gezilmez kimisinde oturma odasında yemek yenmez. Birçok ailede “izin almak” “teşekkür etmek” “saygı göstermek” ortak beklentilerdir. Kuralları dikkatli koymalı ve bunlara herkesin uymasını sağlamalısınız.
• “hayır” dediğinizde size sevimli sevimli gülümseyen yada yaşlı gözlerle size bakan çocuğunuzu zorlamak çok güçtür ama katı olmalısınız. Bunların çocuğunuzun iyiliği için olduğunu unutmayın.
• Çocuğunuza sürekli kötü olduğunu söylemeyin. Bu onun egosuna ve kendine güvenine zarar verir. Hata yaptığında kendini değil yaptığı hatayı eleştirin.
• Tutarlılık önemlidir. Eğer ayakkabı ile yatağa çıkmak bugün yasak yarın serbest ise yada yemek öncesi elleri yıkamak bugün gerekli iken yarın değilse çocuğunuzun bundan öğreneceği tek şey dünyanın karışık kurallarında anlamsız olduğudur. Eğer tutarlı olmazsanız başarılı olamazsınız.
• Üstüne gitmek çok önemli bir noktadır. Mesela televizyon kablosu ile oynayan bir bebeğe uzaktan “hayır” demek uyarının etkili olmasını sağlamayabilir. Böyle tehlikeli bir durumda derhal harekete geçmelisiniz.sözünüz kadar hareketlerinizde olayı desteklemeli.
• Bebeklerin ve ufak çocukların çok kısıtlı bir hafızaları vardır. Yani bir şeyi ilk seferinde öğrenmelerini ve hatayı tekrarlamamalarını beklemeyin. Sabırlı olmayı öğrenin ve bıkmadan defalarca uyarın.
• Bebekler “hayır” oyununu severler. Çoğu bebek annelerinin “hayır” demeleri ile mücadele etmeyi sever. Ne olursa olsun “hayır” kelimesinin bir oyuna dönüşmesine ve kahkahalarla sonlanmasına izin vermeyin. Çünkü bebek daha sonra sizi ciddiye almayacaktır.
• Çocukların hata yapmaya da izinleri olmalıdır. Bu hatalardan ders alacaklardır. Eğer çocuğunuza hata yapacağı hiçbirşey bırakmazsanız o zaman herşeyi öğretmek zorunda kalırsınız. Tehlikeli olanlar hariç bazı hatalara karşı toleranslı olmalısınız.
• Hatayı düzeltmek ve ödüllendirmek cezalandırmaktan çok daha iyidir. Neden cezalandırıldığını anlamayacak yaştaki bir çocuğu cezalandırmak faydasızdır. Kötü davranışı cezalandırmaktansa iyi davranışı ödüllendirmek gururlandırmak ve pozitif destek işe yarar. Diğer bir olumlu yaklaşımda her hareketin bir sonucu olduğunu görmektir. Yapılan bir hatanın suçlusu
sonucuda göze almalıdır. Örneğin dökülen bir süt temizlenmelidir.
• Sinir siniri tetikler. Çocuğunuz çok sevdiğiniz bir şeyi kırarsa kendinize sakinleşmek için zaman tanıyın. Eğer sinirle bağırırsanız pişman olacağına o da sinirlenir. Sakinleşin ve ona neyi yalnış yaptığını anlatın. Çok sinirlendiğinizde şunu hatırlayın amacınız ona uzun zamanda birşeyler öğretmektir. Bağırıp çağırmak ona sadece yalnış hareketleri öğretir.
• Herkesin hayatta hata yapma hakkı vardır. Özellikle çocukların hata ve yalnış yapmaya herkesten çok hakları vardır. Çocuğunuz masada ekmek almaya çalışırken sütü devirirse yaklaşımınız “hay Allah süt döküldü daha dikkatli olmaya çalış canım” olmalıdır. Eğer süt bilerek döküldüyse uyarınız biraz daha sert olabilir.
• Eğer çocuğunuzdan sorumlu davranmasını bekliyorsanız sizde öyle olmalısınız. Mesela onu parka götürmeye söz verirseniz sözünüzde durmalısınız. Çocuğunuzun yaptığı hataları kabul edip özür dilemesini istiyorsanız sizde bunu yapmalısınız. Örneğin sütü döktüğü için ona kızdıysanız ama sonra sütü eşinizin döktüğünü anladıysanız ondan özür dilemelisiniz ki herkesin hata yapabileceğini ve özür dilemenin doğal bir şey olduğunu anlasın.
• Çocuklar saygı duymaya değer varlıklardır. Ona sadece sahip olduğunuz bir nesne gibi davranmayın. Diğer herkese davrandığınız gibi saygı gösterin. Bir şeyi yasakladığınızda nedenini açıklayın (anlayamayacağını düşünseniz bile). Onun istek ve duygularına anlayış ve sempati ile yaklaşın. Onu özellikle başkalarının yanında utandırmaktan kaçının. Söylediklerini dinlemeye çalışın.
• Ebeveynler ile çocuklar arasında adil bir hak dengesi olmalı. Kimi ebeveynler özellikle çocukları küçükken tüm haklarından feragat ederler. Tüm hayatlarını bebeklerine göre planlarlar. Kimileride tam tersini yapar ve halen çocukları yokmuş gibi davranırlar. iKi uçtanda kaçınıp dengeyi kurmak önemlidir.
• Kimse mükemmel değildir. Kimsenin de mükemmel olması beklenemez. Sakın çocuğunuz için ulaşılması olanaksız zor standartlar koymayın. Çocuklar ileride bir yetişkin gibi davranabilmek için tüm çocukluğu yaşamaya ihtiyaç duyarlar. Çocuğunuz sizin mükemmeli beklemediğinizi bilmeli. Çocuğunuzun davranışları ile ilgili iddialı yorumlar yapmayın. Örneğin “sen dünyanın en iyi bebeğisin” yerine “bugün çok iyiydin”deyin. Kimse sürekli iyi olamaz. Sizde bu tip abartılı sözler kullanırsanız çocuğunuz gelecekteki beklentilerinize ulaşamamaktan korkabilir.
• Kendinizden de mükemmeli beklememelisiniz. Hiç kendini kaybetmeyen bağırmayan çocuğunu dövmeyi istemeyen bir ebeveyn yeryüzünde yoktur. Eğer bebeğinizle ilgili çok fazla kendinizi kaybettiğinizi düşünüyorsanız altta yatan sebebi bulmaya çalışın.
• Çocuklar kendi hayatları üzerinde biraz kontrole sahip olduklarını bilmek isterler. İyi bir zihinsel gelişim için bebekler bile bazı seçimleri kendileri yapmak isterler. Mümkün olduğu zaman buna izin verin. Bebeğinize bazen seçme hakkı tanıyın.
TOKAT ATALIM MI ATMAYALIM MI?
Nesilden nesile geçen dayak olayı araştırmalarda gösterilmiştir ki disiplinde hiçbir zaman işe yaramamıştır. Dayak yiyen çocuk yaptığı işe sadece dayak riski devam ettiği sürece ara verir. Dayak riskinin ortadan kalktığını hissettiği an hareketi tekrarlar çünkü bu hareketi neden yapmaması gerektiği anafikrini almamıştır. Çocuklar çoğunlukla kendilerine vuran birine başkaldırı gösterir ve onun sözlerine uymak istemezler. Ve disiplinin asıl amacı olan doğru ve yalnış ayırımını öğrenemezler. Dayak ayrıca bir çok negatif etkiye de sahiptir. Mesela bunlardan biri dayak şiddeti öğretir. Çocuğunu yada karısını döven bir çok kişi zamanında kendide şiddet görmüştür. Kimisi için de dayak tartışmaları çözmenin tek yolunun kaba kuvvet olduğunu öğretir. Ve çocuğun hayal kırıklıkları sinirle başaçıkabileceği daha ılımlı yolları öğrenmekten alıkoyar. Aynı zamanda gücün kötüye kullanılmasını da gösterir. Tabii bir de istemeden de olsa çocuğun yaralanmasına neden olabilir. Başlangıçtaki siniriniz geçtiğinde dayak daha az fiziksel zarara neden olur. Genelde başlangıçtaki siniriniz geçtiğinde dayak olayına girişilmez bile ama girişiliyorsa bu soru uyandırıcıdır ve çözülmesi gereken bir problemin habercisi olabilir. Çoğu uzman ve ebeveyn bir konuda hemfikirdir. Henüz kelimeleri tam anlayamayan bir bebek çok ciddi bir hata yapıyorsa (elektirik prizlerini yada sıcak bir yüzeyi ellemek gibi) eline yada poposuna vuracağınız sesli bir tokat kabul edilebilir. Ancak çocuğun idrak yeteneği geliştikten sonra artık fiziksel güç kullanılmamalıdır.
alıntı....
"Ey Sevgili!..
Bir geceliğine değiş tokuş etseydik yüreğimizi,
Taşıyabilir miydin acaba bendeki seni!..
Bir geceliğine değiş tokuş etseydik yüreğimizi,
Taşıyabilir miydin acaba bendeki seni!..
Bunu ilk beğenen sen ol.