Allah’tan Başkasına Yemin Etmek​

Birinci olarak: İzahı

Hadîs-i şerîflerde şirk veya küfür diye vasıflandırılan meselelerden biri de Allah’tan başkasına yemin etmektir. Çünkü kendisine yemin edilen, yemin eden tarafından yüceltilir, tazim edilir. Hâlbuki yüceltilme sadece Allahu Teâlâ’ya mahsustur. Bu nedenle hadîs-i şerîfler yeminin yalnız Allah adına yapılmasını emretmiş, bunun dışındaki şeyler, İslam’da kutsal olsalar dahi, onlar adına yemin edilmesini yasaklamıştır. Velev ki bu şey Kâbe olsun yahut Kur’an-ı Kerim olsun veya yemin edenin anası babası olsun. Nerede kaldı ki tağutlara, ölülere, şeytanlara, putlara yemin edilsin. Peygamber efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) bu hususta çeşitli hadîs-i şerîflerle konuya açıklık getirmiştir.

İkinci olarak: Hükmü

1. Yemin yalnız Allah’a yapılır.
Allahu Teâlâ dışında herhangi bir şeye yemin etmek yasaklanmıştır. Konu ile ilgili olarak şu hadisler rivayet edilmiştir:

● Abdullah b. Ömer (radıyallahu anh) diyor ki: Rasûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurdular ki: “Kim yemin edecek olursa, yalnız Allah’a yemin etsin.”
Kurayşliler atalarının adına yemin ederlerdi. Rasûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) “atalarınızın adına yemin etmeyin” buyurdu.”
(Buhârî, Menakibu’l-Ensar, bab. 26, Tevhîd, bab. 13; Muslim, Eyman, bab. 4, hn. 1646; Neseî, Eymân, bab. 4)
- Abdullah b. Ömer (radıyallahu anh) başka bir rivayetinde diyor ki: Ömer b. el-Hattab (radıyallahu anh) bir kafilenin içinde yürüyüp babasının adına yemin ederken, Rasûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ona yetişti ve şöyle buyurdu: “Dikkat edin! Allah sizlere atalarınızın adına yemin etmeyi yasakladı. Kim yemin edecek olursa, Allah’a yemin etsin veya sussun.”
(Buhârî, Eyman, bab. 4; Muslim, Eyman, bab. 3, hn. 1646; Ebû Dâvûd, Eyman, bab. 5, hn. 3249)

Ömer b. el-Hattab (radıyallahu anh) diyor ki: “Rasûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurdular ki: “Aziz ve Celil olan Allah, sizlerin babalarınızın adına yemin etmenizi yasakladı.”
Ömer (radıyallahu anh) diyor ki: “Allah’a yemin olsun ki, Rasûlullâh’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) bunu yasaklamasını duyduğumdan sonra, ne söyleyerek ne de başka birinin ağzından aktararak öyle bir yemin yaptım.”
(Muslim, Eyman, bab. 1-4 arası, hn. 1646; Neseî, Eyman, bab. 5; İbni Mâce, Keffarat, bab. 2, hn. 2094)

● Ebû Hurayra (radıyallahu anh) diyor ki: Rasûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurdular ki: “Babalarınız, analarınız ve putlar adına yemin etmeyin. Ancak Allah’a yemin edin ve (Allah’ın adı ile de) sadece doğru yere yemin edin.”
(Ebû Dâvûd, Eyman, bab. 5, hn. 3248; Neseî, Eyman, bab. 6; Beyhaki, es-Sunenu’l-Kubra, X, 51, hn. 19828)
● Abdurrahman b. Semure (radıyallahu anh) diyor ki: Rasûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurdular ki: “Tağutlar adına, babalarınızın adına yemin etmeyin.”
(Muslim, Eyman, bab. 6, hn. 1648; Neseî, Eyman, bab. 10; İbni Mâce, Keffarat, bab. 2, hn. 2095; Musned, İmam Ahmed, V, 62; Beyhaki, es-Sunenu’l-Kubra, X, 51, hn. 19827)

2. Putlar ve tağutlar adına yemin edilmesi

a. Putlara ve tağutlara, kasıtsız olarak yemin etmek: Eğer bir kişi kasıtsız bir şekilde, dilin alışageldiğine göre, bir puta veya tağutlaştırılmış herhangi bir şeye yemin edilecek olursa, kasıt bulunmadığından bu yemin, onu yapanı dinden çıkarmaz. Fakat bunu yapanın Kelime-i Şehâdet getirib tevbe etmesi gerekir. Bu hususta Rasulullah’tan (sallallahu aleyhi ve sellem) şu hadisler rivayet edilmiştir:

Ebû Hurayra (radıyallahu anh) Rasûlullâh’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: “Kim yemin eder de yemininde ‘Lat, Uzza putlarına yemin olsun’ derse ‘Lâ ilâhe illallah’ desin.”
(Buhârî, Eyman ve’n-Nuzur, bab. 5, Edeb, bab. 74, Tefsîr Sureti Necm, bab. 2; Müslim, Eyman, bab. 5, hn. 1647; Ebû Dâvûd, Eyman, bab. 4, hn. 3247; Tirmizî, Eyman, bab. 17, hn. 1545. (Tirmizî hadisin Hasen ve Sahih olduğunu söylemiştir.) Neseî, Eyman, bab. 11; İbni Mâce, Keffarat, bab. 2, hn. 2096; Sahihi İbni Hibban, VII, 484, hn. 5675)

Buhârî bu hadisin izahında şöyle demektedir: Rasûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) bu tür yemin edene ‘Lâ ilâhe illallah de’ diye emretmiş fakat buna kâfirlik isnat etmemiştir. Çünkü burada putlara yemin kasıtsız bir şekilde yapılmıştır. Nitekim bundan sonra gelen Sa`d b. Ebî Vakkas (radıyallahu anh) hadisi de bunu açıklamaktadır.

Hadis âlimlerinden Sindî ise, şunu söylemiştir: “Eğer bir kişi kasıtsız bir şekilde Cahiliye Dönemi’ne yakın olduklarından dolayı, alışılagelen bir adet olarak Lat ve Uzza putuna vb. şeylere yemin edecek olursa, işte bunun “Lâ ilâhe illallah” deyip tazimin yalnız Allah’a ait olduğunu yenilemesi gerekir. Buna mukabil kim putlara tazim ederek onlara yemin edecek olursa bu kâfir olur. Böyle bir şeyden biz Allah’a sığınırız.”
(Sindi’nin “Neseî Haşiyesi”, Eyman, hn. 11)

Sa`d b. Ebî Vakkas (radıyallahu anh) diyor ki: “Geçmişten kalmış bazı şeyler hatırlıyorduk. Ben Cahiliye Dönemi’m yakın iken Lat ve Uzza putlarına yemin ettim.
Rasûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) Sahâbîleri bana dediler ki: “Ne kötü bir söz söyledin. Sen Rasûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) git, bunu ona haber ver. Bizim kanaatimizce sen kâfir oldun.”
Ben Rasûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) vardım meseleyi ona anlattım.
O da bana buyurdu ki: “Üç kere Lâ ilâhe illallahu vahdehu la şerike lehu (Allah’tan başka hiçbir ilah yoktur. Onun hiçbir ortağı yoktur) de ve üç kere şeytandan Allah’a sığın. Üç kere sol tarafına tükür, bir daha bunu yapma.”
(Neseî, Eyman, bab. 12; İbni Mâce, Keffaret, bab. 2, hn. 2097)

b. Putlara ve tağutlara kasıtlı olarak yemin etmek: Rasûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) kasıtlı bir şekilde herhangi bir puta veya putlaştırılmış bir şeye yemin etmenin Allah’a ortak koşmak olduğunu, yemin edeni yerine göre dinden çıkarıp kâfir edeceğini beyan etmiştir. Bu hususta Rasûlullah’tan (sallallahu aleyhi ve sellem) şu hadîs-i şerîfler rivayet edilmiştir:

Sa`d b. Ubeyde diyor ki: Abdullah b. Ömer (radıyallahu anh) bir adamın “Kâbe’ye yemin olsun ki” dediğini duydu ve ona: “Allah’tan başkasına yemin edilmez. Çünkü ben Rasûlullâh’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) ‘Kim Allah’tan başkası adına yemin ederse Şubhesiz ki o “kâfir olur” veya “muşrik olur” buyurduğunu işittim, dedi.’
(Tirmizî, Eyman, bab. 8, hn. 1535 (Tirmizi bu hadisin Hasen olduğunu söylemiştir); Beyhaki, es-Sunenu’l-Kübra, X, 52, hn. 19829, 19830; Sahihi İbni Hibban, VI, 278, hn. 4343; Hâkim, Mustedrak, IV, 297 (Hâkim, hadisin Buhârî ve Muslim’in şartlarına göre Sahih olduğunu söylemiştir.); Müsned, İmam Ahmed, II, 125)
Abdullah b. Ömer (radıyallahu anh) diyor ki: Ömer (radıyallahu anh) dedi ki: “Hayır! Babama yemin olsun ki”
Bunun üzerine Rasûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Yavaş ol. Kim Allah’ın dışında bir şeye yemin edecek olursa, Şubhesiz ki Allah’a ortak koşmuş olur.”
(Musned, İmam Ahmed, I, 47; Hâkim, Mustedrak, IV, 297. (Hâkim, hadisin sahih olduğunu söylemiştir.)
Sa`d b. Ubeyde diyor ki: Ben Abdullah b. Ömer (radıyallahu anh) ile birlikte bir halkada bulunuyordum. O başka bir halkadaki bir kişinin: “Hayır! Babama yemin olsun ki” dediğini duydu, ona çakıl taşı attı ve şöyle dedi: Bu Ömer’in yemin şekli idi. Rasûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) Ömer’e bunu yasakladı ve buyurdu ki: ‘Bu tür yemin şirktir.’
(Musned, İmam Ahmed, II, 58, 60)
- Diğer bir rivayette hadisin sonu şöyledir: “Kim Allah’ın dışındaki birine yemin ederse Şubhesiz ki o Allah’a ortak koşmuş olur.”
(Musned, İmam Ahmed, II, 69, 87)

Burayde el-Eslemi diyor ki: Rasûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Kim emanete yemin ederse bizden değildir."
(Ebû Dâvûd, Eyman ve’n-Nuzur, bab. 6, hn. 3253; Musned, İmam Ahmed, V, 352; Hâkim, Mustedrak, IV, 298, Beyhaki, es-Sunenu’l-Kubra, X, 53, hn. 19836. (Hâkim bu hadisin senedinin Sahih olduğunu buna rağmen Buhârî ve Muslim’in zikretmediklerini söylemiş, Zehebi de Hâkim’e katılmıştır.)
Buradaki “emanet”ten maksat, Allah’ın bize emanet ettiği ibadetler, itaatler, kulların bize bıraktıkları emanetler, bizden aldıkları sözler ve tüm emanetlerdir.

Hattâbî diyor ki: Çünkü Allahu Teâlâ kendisine veya sıfatlarından birine yemin edileceğini emretmiştir. Bize emanet ettiği şeyler ise Allahu Teâlâ’nın sıfatlarından biri değil, emirlerinden biridir. Allah’la emirlerini eşit tutmak yasaklanmıştır.

Kanaatimizce: Toprağa, vicdana yahut mukaddesata yemin etmek de, bu hadiste yasaklanan “emanete yemin etmeye” benzemektedir. Bu itibarla bu tür yeminler meşru değildir. Bunu yapanlar ise, en azından günahkâr olurlar. Yemin ettikleri şeyi Allah gibi kutsarlarsa küfre düşerler.

Sabit b. Dahhak diyor ki: Rasûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurdular ki: “Kim yalan yere İslam’ın dışında başka bir dine kasıtlı olarak yemin edecek olursa, o, söylediği gibi olur.”
(Buhârî, Cenaiz, bab. 84, Eyman, bab. 7, Edeb, bab. 44, 73; Muslim, İman, bab. 176-177, hn. 110; Ebû Dâvûd, Eyman, bab. 9, hn. 3257; Tirmizî, Eyman, bab. 15, hn. 1543; Neseî, Eyman, bab. 7; İbni Mace, Keffarat, bab: 3, hn. 2098.
Sindi diyor ki: Bu hadisin zahiri “Kim: Vallahi eğer ben bunu yaptıysam Yahudî olayım veya Hristiyan olayım” der ve yemininde de yalancı olursa o kimsenin kâfir olacağını ifade etmektedir. Bazı âlimler ise bu hadisin “Bu şekilde bir yemin edenin imanın kemâlinden çıktığını” ifade ettiğini söylemişlerdir. Bu son görüş doğruya daha yakındır.

Yine hadisin zahiri geçmişe ait bir şeye yemin etmeyi göstermektedir. Ancak geleceğe ait bir şeye yemin etmesi de muhtemeldir.. (Sindi, Neseî Haşiyesi, Eyman bölümünün yedi numaralı hadisinin izahı.)

Ka`b b. Malik’in (radıyallahu anh) şöyle dediği rivayet edilmiştir: “Ömrüme yemin olsun ki Peygamberin muşriklerle karşılaşmasının en şereflisi Bedir Savaşıdır."
(Tirmizî, Tefsîr, Suretu’t-Tevbe, bab. 17, hn. 3102).

b. Şayet putlar ve tağutlar dışındaki herhangi bir şeye kasıtlı olarak yemin ederse günahkâr olur. Yerine göre şirke düşmüş de olabilir. Allah’tan başkasına kasıtlı olarak yemin eden, yemin ettiği şeye Allahu Teâlâ gibi tazim ederse şirke düşer. Böyle bir tazim etmezse harama sürükleneceği beklenir.

Diğer yandan her Allah’tan başkasına kasıtlı olarak yemin edene “muşrik oldun” deme hususunda acele etmemek gerekir. Ancak bu tür yeminleri yapanların da büyük bir uçurumun kenarında oldukları açıktır. Bunu söylemekten geri durmak, din-i mübini tebliğ edenlere yakışmamaktadır. Günümüzde insanların Allah’a yemin etmeleri yerine bir kısım yeminler uydurarak Allah’ın dışındaki şeylere kasıtlı olarak yemin ettikleri her zaman müşahede edilmektedir. Bunların Allah’tan korkmadıkları gibi, kullardan da utanmadıkları görülmektedir. Şimdi bunlara hangi hüküm verilecektir. Kâfir mi oluyorlar? Yoksa isyankâr mı? Şayet meselenin vahametine vakıf değillerse, cehaletleri kendileri için mazeret olacak mı? Yoksa olmayacak mı? İşte bu konuda kesin karar vermek oldukça zor ve risklidir. Saflar netleşinceye kadar, bunlar hakkında çekimser kalmak daha ihtiyatlıdır. Ancak her halükarda günahkâr oldukları açıktır. Biz bu gibi yeminleri yapanlardan ve yapanları hoş görenlerden Allah’a sığınırız.
(Şeyh Hasan Karakaya, İslam Akaidi)

Allah razı olsun.

yazının tamamını okuyamadım hakkını helal et ..çok uzun

bazen duyuyorum "çoluğumun çocuğumun üzerine yemin ederim" veyahut " doğrusa çocuğunun üzerine yemin et bakalım" diyen insanlar
kızıyorum..bu ne kadar doğru yanlış tam bilmiyorum lakin..ben çocuğumun üzerine yemin etmem o zaman yalancı mı olurum

çok siniz bozucu oluyo , yok çocuğunun üstüne yemin et yok kitaba yemin et .. Çok çirkin şeyler .. İdrakımızın zayıf olduğundan ..teşekkürler Hanzala ..